شاهدان بر اعمال ، در ميان مفسران گفتگو است اما ظاهر آيه اين است كه اين سخن دنباله گفتار شاهدان است آيه بعد صفات اين ظالمان را در ضمن سه جمله بيان مىكند :
نخست مىگويد : « آنها كسانى هستند كه مردم را با انواع وسائل از راه خدا باز مىدارند » ( * ( الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّه ) * ) .
اين كار يا از طريق القاء شبهه ، و زمانى از طريق تهديد ، و گاهى تطميع ، و مانند آن ، صورت مىگيرد كه هدف همه آنها يكى است و آن باز داشتن از راه خدا است .
ديگر اينكه آنها مخصوصا سعى دارند راه مستقيم الهى را كج و معوج نشان دهند « ( * ( وَيَبْغُونَها عِوَجاً ) * ) .
يعنى با انواع تحريفها كم و زياد كردن ، تفسير به راى و مخفى ساختن حقايق چنان مىكنند كه اين صراط مستقيم به صورت اصليش در نظرها جلوه گر نشود ، تا مردم نتوانند از اين راه بروند ، و افراد حق طلب جاده اصلى را پيدا نكنند ( 1 ) و ديگر اينكه « آنها به قيامت و روز رستاخيز ايمان ندارند » ( * ( وَهُمْ بِالآخِرَةِ هُمْ كافِرُونَ ) * ) .
و عدم ايمانشان به معاد سرچشمه ساير انحرافات و تبهكاريهاى آنان مىشود چرا كه ايمان به آن دادگاه بزرگ و عالم وسيع بعد از مرگ روح و جان را تربيت مىكند .
هامش
( 1 ) « عوج » به معنى كجى است ، و در اين زمينه شرحى در ج 6 ص 180 آوردهايم ضمنا بايد توجه داشت كه ضمير « يبغونها » به « سبيل » باز مىگردد كه مؤنث مجازى است ، و يا به معنى طريقه و جاده است كه مؤنث لفظى است در آيه 108 سوره يوسف مىخوانيم * ( قُلْ هذِه سَبِيلِي أَدْعُوا إِلَى اللَّه ) * .