را به گمراهى كشاندند ) ، آنها هرگز توانايى شنيدن ( حق را ) نداشتند و ( حقايق را ) نمىديدند .
21 - آنان كسانى هستند كه سرمايه وجود خود را از دست دادند و تمام معبودهاى دروغين از نظرشان گم شدند .
22 - ( به همين دليل ) آنها مسلما در سراى آخرت از همه زيانكارترند .
تفسير : زيانكارترين مردم
در تعقيب آيه گذشته كه سخن از قرآن و رسالت پيامبر ص به ميان آمده آورده ، آيات مورد بحث سرنوشت منكران ، و نشانهها ، و پايان و عاقبت كارشان را تشريح مىكند .
در نخستين آيه مىفرمايد : « چه كسى ستمكارتر است از آن كس كه بر خدا دروغ مىبندد » ( * ( وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّه كَذِباً ) * ) .
يعنى نفى دعوت پيامبر راستين در واقع نفى سخنان خدا است و آن را به دروغ نسبت دادن ، اصولا تكذيب پيامبر تكذيب خدا است ، و دروغ بستن بر كسى كه جز از طرف خدا سخن نمىگويد ، دروغ بستن بر ذات پاك خدا محسوب مىشود ( 1 ) همانگونه كه تا كنون مكرر گفتهايم در قرآن مجيد در چندين آيه گروهى به عنوان ستمكارترين مردم با تعبير « اظلم » معرفى شدهاند ، در حالى كه ظاهرا كارهاى آنها با هم مختلف است و ممكن نيست چند گروه با داشتن چند كار مختلف هر كدام ستمكارترين مردم شمرده شوند ، بلكه بايد گروهى « ستمكار » يا « ستمكارتر » و گروه ديگرى « ستمكارترين » بوده باشند .
هامش
( 1 ) اينكه بعضى از مفسران احتمال دادهاند كه منظور از اين جمله پاسخ به كسانى است كه مىگفتند پيامبر بر خدا افترا بسته ، بسيار بعيد است زيرا آيه قبل و آيات بعد با اين تفسير تناسب ندارد ، بلكه مناسب آن است كه اشاره به كفار بوده باشد .