ولى حواشى سلطان بلافاصله « اظهار داشتند كه اينها خوابهاى پريشان است و ما به تعبير اين گونه خوابهاى پريشان آشنا نيستيم » ! ( * ( قالُوا أَضْغاثُ أَحْلامٍ وَما نَحْنُ بِتَأْوِيلِ الأَحْلامِ بِعالِمِينَ ) * ) .
« اضغاث » جمع « ضغث » ( بر وزن حرص ) به معنى يك بسته از هيزم يا گياه خشكيده يا سبزى يا چيز ديگر است و « احلام » جمع « حلم » ( بر وزن نهم ) به معنى خواب و رؤيا است ، بنا بر اين اضغاث و احلام به معنى خوابهاى پريشان و مختلط است ، گويى از بستههاى گوناگونى از اشياء متفاوت تشكيل شده است و كلمه « الاحلام » كه در جمله « ما * ( نَحْنُ بِتَأْوِيلِ الأَحْلامِ بِعالِمِينَ ) * » آمده با الف و لام عهد اشاره به اين است كه ما قادر به تاويل اين گونه خوابها نيستيم ، ذكر اين نكته نيز لازم است كه اظهار ناتوانى آنها واقعا به خاطر آن بوده كه مفهوم واقعى اين خواب براى آنها روشن نبود ، و لذا آن را جزء خوابهاى پريشان محسوب داشتند ، چه اينكه خوابها را به دو گونه تقسيم مىكردند :
خوابهاى معنىدار كه قابل تعبير بود ، و خوابهاى پريشان و بى معنى كه تعبيرى براى آن نداشتند ، و آن را نتيجه فعاليت قوه خيال مىدانستند ، بخلاف خوابهاى گروه اول كه آن را نتيجه تماس روح با عوالم غيبى مىديدند .
اين احتمال نيز وجود دارد كه آنها از اين خواب ، حوادث ناراحت كننده اى را در آينده پيش بينى مىكردند و آن چنان كه معمول حاشيه نشينان شاهان و طاغوتيان است تنها مسائلى را براى شاه ذكر مىكنند كه به اصطلاح مايه انبساط « خاطر عاطر ملوكانه » ! گردد و آنچه ذات مبارك را ناراحت كند از ذكر آن ابا دارند ، و همين است يكى از علل سقوط و بدبختى اين گونه حكومتهاى جبار ! .
در اينجا اين سؤال پيش مىآيد كه آنها چگونه جرئت كردند در مقابل سلطان مصر چنين اظهار نظر كنند و او را به ديدن خوابهاى پريشان متهم سازند ،
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 423
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٢٣