« هيچ آيه اى شديد و مشكلتر از اين آيه بر پيامبر ص نازل نشد و لذا هنگامى كه اصحاب از آن حضرت پرسيدند چرا به اين زودى موهاى شما سفيد شده و آثار پيرى نمايان ، گشته ، فرمود مرا سوره هود و واقعه پير كرد ! .
و در روايت ديگرى مىخوانيم : هنگامى كه آيه فوق نازل شد پيامبر فرمود :
شمروا ، شمروا ، فما رئى ضاحكا
: « دامن به كمر بزنيد ، دامن به كمر بزنيد ( كه وقت كار و تلاش است ) و از آن پس پيامبر هرگز خندان ديده نشد » ! ( 1 ) .
دليل آن هم روشن است ، زيرا چهار دستور مهم در اين آيه وجود دارد كه هر كدام بار سنگينى بر دوش انسان مىگذارد .
از همه مهمتر ، فرمان به استقامت است ، استقامت كه از ماده قيام گرفته شده از اين نظر كه انسان در حال قيام بر كار و تلاش خود تسلط بيشترى دارد ، استقامت كه به معنى طلب قيام است يعنى در خود آن چنان حالتى ايجاد كن كه سستى در تو راه نيابد ، چه فرمان سخت و سنگينى ؟ .
هميشه بدست آوردن پيروزيها كار نسبتا آسانى است ، اما نگه داشتن آن بسيار مشكل آن هم در جامعه اى آن چنان عقب افتاده و دور از عقل و دانش در برابر مردمى لجوج و سرسخت ، و در ميان دشمنانى انبوه و مصمم ، و در طريق ساختن جامعه اى سالم و سر بلند و با ايمان و پيشتاز ، استقامت در اين راه كار ساده اى نبوده است .
دستور ديگر اينكه اين استقامت بايد تنها انگيزه الهى داشته باشد و هر گونه وسوسه شيطانى از آن دور بماند ، يعنى بدست آوردن بزرگترين قدرتهاى سياسى و اجتماعى ، آن هم براى خدا ! .
سوم مساله رهبرى كسانى است كه به راه حق برگشتند و آنها را هم به استقامت واداشتن .
هامش
( 1 ) در المنثور ذيل آيه .