« هنگامى كه آن روز فرا رسد هيچ كس جز به اراده پروردگار سخن نمىگويد » ( * ( يَوْمَ يَأْتِ لا تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلَّا بِإِذْنِه ) * ) .
گاه چنين تصور مىشود اين آيه كه دليل بر سخن گفتن مردم در آن روز به اجازه پروردگار است ، با آياتى كه مطلقا نفى تكلم مىكند منافات دارد ، مانند آيه 65 سوره يس : الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلى أَفْواهِهِمْ وَتُكَلِّمُنا أَيْدِيهِمْ وَتَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ : « امروز بر دهان آنها مهر مىنهيم و به جاى آن دستهايشان سخن مىگويند ، و پاهايشان گواهى مىدهند به كارهايى كه انجام دادهاند » و در آيه 35 سوره مرسلات مىخوانيم : هذا يَوْمُ لا يَنْطِقُونَ « امروز روزى است كه آنها سخن نمىگويند » .
به همين دليل بعضى از مفسران بزرگ معتقدند كه اصولا در آن روز سخن گفتن مفهومى ندارد ، چرا كه سخن گفتن وسيله اى است كه ما به آن كشف باطن و درون اشخاص را مىكنيم و اگر ما حسى داشتيم كه از افكار هر كس مىتوانستيم به وسيله آن آگاه شويم هيچگاه نيازى به تكلم نبود ، بنا بر اين در قيامت كه كشف اسرار مىشود و همه چيز به حالت « بروز و ظهور » در مىآيد اصولا تكلم معنى ندارد .
به بيانى ديگر : سراى آخرت سراى پاداش است ، نه دار عمل ، و به همين دليل در آنجا خبرى از اختيار انسانى و سخن گفتن به ميل و اراده خويشتن نيست ، بلكه در آنجا تنها انسان است و اعمالش و آنچه به آن مربوط است ، بنا بر اين اگر سخن هم بگويد همچون سخنان دنيا كه از اختيار و اراده ، براى كشف اسرار درون سرچشمه مىگيرد نيست ، و هر چه بگويد يك نوع انعكاس و بازتاب از اعمال اوست اعمالى كه در آنجا ظاهر و آشكار است .
بنا بر اين سخن گفتن در آن روز همانند تكلم در دنيا نيست كه انسان بتواند به ميل خود راست بگويد يا دروغ .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 233
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٣٣