بحث منظور از « خوالف » تمام كسانى است كه به نحوى از شركت در ميدان جنگ معذور بودند اعم از زنان و يا پيران و يا بيماران و كودكان .
بعضى از احاديث كه در تفسير آيه وارد شده نيز به اين موضوع اشاره كرده است .
بعدا اضافه مىكند كه « اينها بر اثر گناه و نفاق به مرحله اى رسيدهاند كه بر قلبهايشان مهر زده شده ، به همين دليل چيزى نمىفهمند » ( * ( وَطُبِعَ عَلى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لا يَفْقَهُونَ ) * ) .
در آغاز سوره « بقره » در باره معنى مهر نهادن بر قلب سخن گفتيم ( 1 ) .
در آيه بعد از گروهى كه در نقطه مقابل اين دسته قرار دارند و صفات و روحيات آنها ، و همچنين سرانجام كارشان درست به عكس آنها است ، سخن به ميان آمده آيه چنين مىگويد : « اما پيامبر و آنها كه با او ايمان آوردند با اموال و جانهاى خود در راه خدا جهاد كردند » ( * ( لكِنِ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَه جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ ) * ) .
و سرانجام كارشان اين شد كه انواع نيكيها و سعادتها و پيروزيها و خيرات مادى و معنوى در اين جهان و جهان ديگر نصيبشان است « ( * ( وَأُولئِكَ لَهُمُ الْخَيْراتُ ) * ) » و گروه رستگاران همينها هستند « ( * ( وَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ) * ) .
كلمه « الخيرات » به اصطلاح « صيغه جمع توام با الف و لام » است ، و عموميت از آن استفاده مىشود ، تعبير جامعى است كه هر گونه موفقيت و پيروزى و موهبت و خيرى را اعم از مادى و معنوى شامل مىگردد .
تعبيرات اين دو جمله طبق قواعدى كه در علم « معانى بيان » آمده است همگى دليل بر انحصار است ، يعنى تعبيرات فوق نشان مىدهد كه رستگاران
هامش
( 1 ) جلد اول صفحه 53 .