و كم نيست ، سخن از احساس مسئوليت و اخلاص است ، قابل توجه اينكه در حديثى مىخوانيم كه از پيامبر ص سؤال شد :
اى الصدقة افضل : « كدام صدقه و كمك از همه برتر است » پيامبر ص فرمود :
جهد المقل
يعنى « مقدار توانايى افراد كم در آمد » !
2 - صفتى كه در آيات فوق در باره منافقان عصر پيامبر ص خوانديم -
مانند ساير صفات آنان - اختصاصى به آن گروه و آن زمان ندارد ، بلكه از صفات زشت همه منافقان در هر عصر و زمان است ، آنها با روح بدبينى خاصى كه دارند ، سعى مىكنند هر كار مثبتى را با وصلههاى ناجور از اثر بيندازند ، سعى مىكنند هر نيكوكارى را به نوعى دلسرد كنند ، و حتى با سخريه و استهزاء و كم اهميت جلوه دادن خدمات بى آلايش افراد كم درآمد ، شخصيت آنها را در هم بشكنند و تحقير كنند ، تا همه فعاليتهاى مثبت در جامعه خاموش گردد و آنها به هدفهاى شومشان نائل گردند .
ولى مسلمانان آگاه و بيدار ، در هر عصر و زمان ، بايد كاملا متوجه اين نقشه شوم منافقان باشند ، و درست بر عكس آن گام بردارند ، يعنى از خدمتگزاران جامعه تشويق به عمل آورند ، و براى خدمات ظاهرا كوچك توام با اخلاص ، ارج فراوان قائل شوند ، تا كوچك و بزرگ به كار خود دلگرم و علاقمند گردند و نيز بايد همگان را از اين نقشه ويرانگر منافقان آگاه سازند تا دلسرد نشوند .
3 - جمله « * ( سَخِرَ اللَّه مِنْهُمْ ) * » ( خداوند آنها را مسخره مىكند ) به اين معنى نيست كه خداوند اعمالى همانند آنان انجام مىدهد ، بلكه همانگونه كه مفسران گفتهاند : منظور اين است كه مجازات استهزا كنندگان را به آنها خواهد داد ، و يا آن چنان با آنها رفتار مىكند كه همچون استهزاشدگان تحقير شوند ! .