اگر به اطراف خود نگاه كنيم ( و حتى شايد اگر به خودمان بنگريم ! ) نمونه اى از اعمال « ثعلبة بن حاطب » و طرز تفكر او را ، در چهرههاى مختلف ، مىيابيم ، چه بسيارند كسانى كه در شرائط عادى يا به هنگامى كه تنگدستند ، در صف مؤمنان داغ و قرص و محكم قرار دارند ، در همه جلسات مذهبى حاضرند ، پاى هر پرچم اصلاحى سينه مىزنند ، با هر منادى حق و عدالت هم صدا هستند ، و براى كارهاى نيك گريبان چاك مىكنند ، و در برابر هر فسادى فرياد مىكشند .
ولى به هنگامى كه به اصطلاح ، درى به تخته مىخورد ، به نوايى مىرسند پست و مقامى پيدا مىكنند ، و سرى در ميان سرها در مىآورند ، يك مرتبه تغيير چهره و بالاتر از آن تغيير ماهيت مىدهند ، آن شور و عشق سوزان نسبت به خدا و دين در آنها فروكش مىكند ، ديگر در جلسات سازنده خبرى از آنان نيست ، در هيچ برنامه اصلاحى حضور ندارند ، نه براى حق گريبان چاك مىكنند و نه ديگر در برابر باطل فرياد مىكشند ! قبلا كه محلى از اعراب نداشتند و موقعيتى در اجتماع ، هزار گونه عهد و پيمان با خدا و خلق خدا بسته بودند ، كه اگر روزى امكاناتى پيدا كنند ، چنين و چنان خواهند كرد ، و حتى هزار گونه ايراد و انتقاد به متمكنان وظيفه نشناس داشتند ، اما آن روز كه وضعشان دگرگون شد تمام عهد و پيمانها را بدست فراموشى سپردند ، و همه ايرادها و انتقادها همچون برف در تابستان آب شد .
آرى اين كم ظرفيتى يكى از نشانههاى بارز منافقان است ، مگر نفاق چيزى جز دو چهره بودن و يا دوگانگى شخصيت هست ؟ تاريخچه زندگى اين گونه افراد بارزترين نمونه دوگانگى شخصيت است ، اصولا انسان با ظرفيت دو شخصيتى نمىشود .
شك نيست نفاق همچون ايمان داراى مراحل مختلف است . بعضى آن چنان
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 53
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٣