بستهاند زير پا مىگذارند ، و حتى به پروردگار خويش دروغ مىگويند ، حديث معروفى كه از پيامبر ص نقل شده نيز اين حقيقت را تاكيد مىكند كه فرمود :
« للمنافق ثلاث علامات ، اذا حدث كذب ، و اذا وعد اخلف ، و اذا ائتمن خان » ! : « منافق سه نشانه دارد : به هنگام سخن گفتن دروغ مىگويد ، و به هنگامى كه وعده مىدهد تخلف مىكند ، و هر گاه امانتى به او بسپارند ، در آن خيانت مىنمايد » . ( 1 )
جالب اينكه در داستان فوق ( داستان ثعلبه ) هر سه نشانه وجود دارد ، او هم دروغ گفت و هم پيمان شكنى كرد ، و هم در اموالى كه خداوند به عنوان امانت خويش به او سپرده بود خيانت نمود ! حديث فوق به صورت مؤكدترى از امام صادق ع از پيامبر ص در كتاب كافى آمده است ، آنجا كه مىفرمايد :
ثلاث من كن فيه كان منافقا و ان صام و صلى و زعم انه مسلم من اذا ائتمن خان ، و اذا حدث كذب ، و اذا وعد اخلف
! : « سه چيز است در هر كس باشد منافق است ، هر چند روزه بگيرد و نماز بخواند ، و خود را مسلمان بداند : كسى كه در امانت خيانت كند ، و در سخن دروغ گويد ، و به هنگام وعده تخلف جويد » ( 2 ) .
البته ممكن است به ندرت گناهان فوق از افراد با ايمان صادر شود و سپس توبه كنند ، ولى استمرار آن نشانه روح نفاق و منافقگرى است .
4 - اين نكته نيز لازم به تذكر است كه آنچه در آيات فوق خوانديم يك بحث تاريخى و مربوط به زمان گذشته نبود ، بلكه بيان يك واقعيت اخلاقى و اجتماعى است كه در هر عصر و زمان ، و در هر جامعه اى ، بدون استثناء ، نمونههاى فراوانى دارد .
هامش
( 1 ) مجمع البيان ذيل آيه فوق . [ . . . ]
( 2 ) سفينه البحار ج 2 صفحه 607 .