ولى با توجه به اينكه پيامبر ص مساله وحى را با شهود و مشاهده دريافته بود ، چنان كه آيات قرآن حاكى از همين معنى است ، شك و ترديد در اين مورد معنى نداشت ، به علاوه اين تعبير رائج است ، كه براى تنبيه دوردستان افراد نزديك را مخاطب مىكنند و سخنى را القا مىنمايند ، اين همان است كه عرب با ضرب المثل معروف « اياك اعنى و اسمعى يا جاره » ( به تو مىگويم ولى همسايه تو بشنو ) از آن ياد مىكند كه نظير آن را نيز در فارسى داريم ، و اين گونه سخن در بسيارى از موارد تاثيرش از خطاب صريح بيشتر است .
به علاوه ذكر جمله شرطيه ، هميشه دليل بر احتمال وجود شرط نيست ، بلكه گاهى براى تاكيد روى يك مطلب و يا براى بيان يك قانون كلى است ، مثلا در آيه 23 سوره اسراء مىخوانيم وَقَضى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاه وَبِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ كِلاهُما فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ : « پروردگار تو فرمان داده كه جز او را پرستش نكنيد و به پدر و مادر نيكى كنيد ، هر گاه يكى از اين دو نزد تو ( توجه داشته باشيد در اين جمله مخاطب ظاهرا فقط پيامبر است ) به پيرى برسند هيچگاه كمترين سخن ناراحت كننده اى به آنها مگو » .
با اينكه مىدانيم پيامبر ص پدرش را قبل از تولد و مادرش را در دوران طفوليتش از دست داد ، با اين حال حكم احترام به پدر و مادر به عنوان يك قانون كلى بيان شده است هر چند مخاطب ظاهرا پيامبر است .
و نيز در سوره طلاق مىخوانيم يا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذا طَلَّقْتُمُ النِّساءَ : « اى پيامبر هنگامى كه زنان را طلاق گفتيد . . . »
اين تعبير دليل بر اين نيست كه پيامبر زنى را در عمرش طلاق گفته بلكه بيان يك قانون كلى است و جالب اينكه مخاطب در آغاز اين جمله پيامبر است و در آخر جمله همه مردم .
و از جمله قرائنى كه تاييد مىكند منظور اصلى در آيه مشركان و كافران
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 383
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٨٣