كه وقتى افراد عادى و معمولى از دوستان خود را دعوت مىكنيم ، مىگوئيم برو بچهها دعوت داشتند ، هر چند بزرگسال بوده باشند ! و اگر اين تعبير را بعيد بدانيم احتمال اول به قوت خود باقى است .
علاوه بر اين ذريه گر چه معمولا به فرزندان اطلاق مىشود ولى از نظر ريشه لغوى - چنان كه « راغب » در كتاب مفردات گفته : صغير و كبير هر دو را شامل مىگردد .
نكته ديگرى كه در اينجا بايد به آن توجه كرد اين است كه منظور از « فتنه » كه از جمله * ( أَنْ يَفْتِنَهُمْ ) * استفاده مىشود ، منحرف ساختن از دين و آئين موسى بر اثر تهديد و ارعاب و شكنجه بوده است و يا به معنى هر گونه توليد ناراحتى و درد سر اعم از دينى و غير دينى .
به هر حال موسى براى آرامش فكر و روح آنها با لحنى محبت آميز به آنان گفت : « اى قوم من اگر شما به خدا ايمان آوردهايد ، و در گفتار خود و ايمان و اسلام خود صادقيد ، بايد بر او توكل و تكيه كنيد » از امواج و طوفان بلا نهراسيد ، چرا كه ايمان از توكل جدا نيست ( * ( وَقالَ مُوسى يا قَوْمِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّه فَعَلَيْه تَوَكَّلُوا إِنْ كُنْتُمْ مُسْلِمِينَ ) * ) .
حقيقت « توكل » واگذارى كار به ديگرى و انتخاب او به وكالت است .
مفهوم توكل اين نيست كه انسان دست از تلاش و كوشش بردارد ، و به گوشه انزوا بخزد و بگويد تكيه گاه من خدا است ، بلكه مفهوم آن اين است كه هر گاه نهايت تلاش و كوشش خود را به كار زد و نتوانست مشكل را حل كند و موانع را از سر راه خود كنار زند ، وحشتى به خود راه ندهد ، و با اتكاء به لطف پروردگار و استمداد از ذات پاك و قدرت بى پايان او ، ايستادگى به خرج دهد ، و به جهاد پىگير خود هم چنان ادامه دهد ، حتى در جايى كه توانايى دارد نيز
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 367
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٦٧