دليل و منطقى پيروى نمىكنند و هيچ سند و شاهدى بر گفتار خود ندارند « ( * ( وَما يَتَّبِعُ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّه شُرَكاءَ ) * ) .
« آنها تنها از پندارها و گمانهاى بى اساس و بى پايه پيروى مىكنند » ( * ( إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ ) * ) .
« بلكه آنها فقط با مقياس حدس و تخمين سخن مىگويند ، و دروغ مىگويند » ! ( * ( وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ ) * ) .
« خرص » در لغت هم به معنى « دروغ » آمده است ، و هم به معنى « حدس و تخمين » ، و در اصل - همانگونه كه « راغب » در « مفردات » گفته - به معنى جمعآورى كردن ميوه است ، و پس از به جمع زدن و گردآورى در حساب ، و تخمين زدن ميوه بر درختان گفته شده ، و از آنجا كه حدس و تخمين گاهى نادرست از آب در مىآيد اين ماده به معنى « دروغ » نيز آمده است .
اصولا اين خاصيت پيروى از پندار و گمان بى اساس است كه سرانجام انسان را به وادى دروغ مىكشاند .
آنها كه بتها را شريك خدا ساخته بودند تكيه گاهشان اوهامى بيش نبود ، اوهامى كه حتى تصور آن امروز براى ما مشكل است كه چگونه ممكن است انسان اشكال و مجسمههاى بيروحى بسازد و بعد مخلوق خود را ارباب و صاحب اختيار خويش بداند ؟ مقدراتش را به دست آن بسپارد ، و حل مشكلاتش را از او بخواهد ؟ ! آيا اين چيزى جز دروغ و دروغپردازى مىتواند باشد ؟
حتى مىتوان اين را به عنوان يك قانون كلى - با كمى دقت - از آيه استفاده كرد كه هر كس از ظن و گمانهاى بى اساس پيروى كند سرانجام به دروغگويى كشانده مىشود ، راستى و صدق بر اساس قطع و يقين استوار است و دروغ بر اساس تخمينها و پندارها و شايعهها ! .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 342
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٤٢