جهل و انكار
همانگونه كه از آيات فوق استفاده مىشود ، اصولا قسمت مهمى از مخالفتها و دشمنيها و ستيز با حق ، از جهل و نادانى سرچشمه مىگيرد ، و به همين دليل گفتهاند : سرانجام جهل كفر است ! نخستين وظيفه اى كه هر انسان حقطلبى دارد اين است كه در مقابل آنچه نمىداند سكوت و انتظار اختيار كند و به جستجو برخيزد و تمام جوانب مطلبى را كه نمىداند بررسى كند و تا دليل قاطعى بر نفى پيدا نكند به سراغ نفى نرود ، همانگونه كه بدون دليل قاطع زير بار اثبات نبايد برود .
مرحوم « طبرسى » در « مجمع البيان » حديث جالبى را از امام صادق ع در اين زمينه نقل كرده كه فرمود : « خداوند با دو آيه از قرآن ، دو درس مهم به اين امت داده است ، نخست اينكه جز آنچه مىدانند نگويند ، و ديگر اينكه آنچه را نمىدانند انكار نكنند ، سپس دو آيه زير را تلاوت فرمود أَ لَمْ يُؤْخَذْ عَلَيْهِمْ مِيثاقُ الْكِتابِ أَنْ لا يَقُولُوا عَلَى اللَّه إِلَّا الْحَقَّ ( آيا خداوند پيمان كتاب آسمانى را از آنها نگرفته است كه جز حق در مورد خداوند نگويند ) * ( بَلْ كَذَّبُوا بِما لَمْ يُحِيطُوا بِعِلْمِه ) * ( مشركان چيزهايى را انكار كردند كه از آن آگاهى نداشتند ، در حالى كه جهل دليل بر انكار نيست ) .