سر مىبرند .
هر زمان كه جذبه ذات و صفات خدا وجودشان را روشن مىسازد ، « مىگويند پروردگارا منزه و پاك از هر گونه عيب و نقصى » ( دعويهم * ( فِيها سُبْحانَكَ اللَّهُمَّ ) * ) و هر زمان به يكديگر مىرسند سخن از صلح و صفا مىگويند « و تحيتشان آنجا سلام است » ( * ( وَتَحِيَّتُهُمْ فِيها سَلامٌ ) * ) .
و سرانجام هر گاه از نعمتهاى گوناگون خداوند در آنجا بهره مىگيرند به شكر پرداخته و مىگويند : « حمد و سپاس مخصوص خداوندى است كه پروردگار عالميان است » ( * ( وَآخِرُ دَعْواهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّه رَبِّ الْعالَمِينَ ) * ) .
در اينجا به چند نكته بايد توجه كرد :
[ منظور از ملاقات پروردگار ]
1 - منظور از ملاقات پروردگار كه در آيه نخست آمده مسلما ملاقات حسى نيست بلكه منظور علاوه بر ملاقات پاداش و كيفرهاى پروردگار ، يك نوع شهود باطنى است كه انسان در قيامت نسبت به ذات مقدس پيدا مىكند ، زيرا آيات و نشانههاى او را همه جا آشكارتر مىبيند و ديد و درك تازه اى براى شناختش مىيابد ( 1 )
2 - در جمله « * ( يَهْدِيهِمْ رَبُّهُمْ بِإِيمانِهِمْ ) * » سخن از هدايت انسان در پرتو ايمان به ميان آمده است ، اين هدايت ، مخصوص به زندگى جهان ديگر نيست ، بلكه در اين جهان نيز انسان مؤمن در پرتو ايمانش از بسيارى اشتباهات و فريبكارىها و لغزشهايى كه مولود طمع ، خود خواهى ، هوى و هوس است نجات مىيابد ، و راه خود را در جهان ديگر به سوى بهشت در پرتو اين ايمان پيدا مىكند ، چنان كه قرآن مىگويد : « يَوْمَ تَرَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ يَسْعى نُورُهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمانِهِمْ » ( 2 ) « در آن روز مردان و زنان با ايمان را مىبينى كه شعاع نورشان
هامش
( 1 ) براى توضيح بيشتر به جلد اول صفحه 156 ذيل آيه 46 سوره بقره مراجعه فرمائيد .
( 2 ) سوره حديد آيه 12 .