با نظام ، آفريده ، وسائل آن را نيز در اختيارش گذاشته است .
درست است كه انسان با يك تاريخ قرار دادى مىتواند كارهاى خود را تا حدودى منظم سازد ، ولى اگر بر پايه يك ميزان طبيعى استوار نباشد نه عموميت پيدا مىكند و نه چندان قابل اعتماد است .
گردش ماه و خورشيد ( يا صحيحتر زمين به دور خورشيد ) و منزلگاههايى كه دارند يك تقويم طبيعى را پىريزى مىكند كه همه جا و براى همه كس روشن و قابل اعتماد است .
همانطور كه مقدار شبانه روز كه يك واحد كوچك تاريخى است ، بر اثر يك عامل طبيعى يعنى حركت زمين به دور خود به وجود مىآيد ، ماه و سال نيز بايد متكى به يك گردش طبيعى باشد ، و به اين ترتيب حركت ماه به دور كره زمين يك واحد بزرگتر ( ماه كه تقريبا مساوى 30 روز است ) و حركت زمين به دور آفتاب واحد عظيمترى يعنى سال را تشكيل مىدهد .
گفتيم تقويم اسلامى بر اساس تقويم قمرى و گردش ماه است ، درست است كه گردش خورشيد در برجهاى دوازده گانه نيز وسيله خوبى براى تعيين ماههاى شمسى است ، ولى اين تقويم با اينكه طبيعى است به درد همه نمىخورد ، و تنها دانشمندان نجوم از طريق رصدهاى نجومى مىتوانند ، بودن خورشيد را در فلان برج تشخيص دهند ، به همين دليل ديگران مجبورند به تقويمهايى كه بوسيله همان منجمان تنظيم شده مراجعه كنند .
ولى گردش منظم ماه به دور زمين ، تقويم روشنى به دست مىدهد كه حتى افراد بى سواد و بيابان گرد نيز قادر به خواندن خطوط و نقوش آن هستند .
توضيح اينكه قيافه ماه هر شب در آسمان به گونه خاصى غير از شب قبل و بعد است به طورى كه در شب در تمام ماه وضع و قيافه ماه در آسمان يكسان نيست ، و اگر كمى در وضع ماه هر شب دقت كنيم كم كم عادت خواهيم كرد كه با دقت
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 229
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٢٩