با نظر تحقير و انكار نسبت به آن سوره به يكديگر نگاه مىكنند ، و با حركات چشم ، مراتب نگرانى خود را ظاهر مىسازند « ( * ( وَإِذا ما أُنْزِلَتْ سُورَةٌ نَظَرَ بَعْضُهُمْ إِلى بَعْضٍ ) * ) .
ناراحتى و نگرانى آنها از اين نظر است كه مبادا نزول آن سوره ، رسوايى جديدى برايشان فراهم سازد و يا به خاطر آن است كه بر اثر كوردلى چيزى از آن نمىفهمند ، و انسان دشمن چيزى است كه نمىداند .
و به هر حال تصميم بر اين مىگيرند كه از مجلس بيرون بروند ، تا اين نغمههاى آسمانى را نشنوند ، اما از اين بيم دارند كه به هنگام خروج كسى آنها را ببيند ، لذا آهسته از يكديگر سؤال مىكنند : آيا كسى متوجه ما نيست ، « آيا كسى شما را مىبيند » ؟ ! ( * ( هَلْ يَراكُمْ مِنْ أَحَدٍ ) * ) .
و همين كه اطمينان پيدا مىكنند جمعيت به سخنان پيامبر ص مشغولند و متوجه آنها نيستند « از مجلس بيرون مىروند » ( * ( ثُمَّ انْصَرَفُوا ) * ) .
جمله « هل يريكم من احد » ( كسى شما را مىبيند ) را ، يا با زبان مىگفتند ، و يا با اشاره چشمها ، در صورت دوم جمله « * ( نَظَرَ بَعْضُهُمْ إِلى بَعْضٍ ) * » با اين جمله يك مفهوم را بيان مىكند و در حقيقت « هل يريكم من احد » تفسيرى است براى نگاهشان به يكديگر .
در پايان آيه ، به ذكر علت اين موضوع پرداخته و مىگويد : آنها به اين جهت از شنيدن كلمات خدا ناراحت مىشوند كه « خداوند قلوبشان را ( به خاطر لجاجت و عناد و بخاطر گناهانشان ) از حق منصرف ساخته ( و يك حالت دشمنى و عداوت نسبت به حق پيدا كردهاند ) چرا كه آنها افرادى بى فكر و نفهم هستند » ( * ( صَرَفَ اللَّه قُلُوبَهُمْ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَفْقَهُونَ ) * ) .
در مورد جمله * ( صَرَفَ اللَّه قُلُوبَهُمْ ) * ، مفسران دو احتمال دادهاند : نخست اينكه جمله خبريه باشد آن چنان كه در بالا تفسير كرديم ، ديگر اينكه جمله انشائيه
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 204
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٠٤