سرزنش و اندرز قرار داده مىگويد : « آيا آنها نمىبينند كه در هر سال ، يك يا دو بار ، مورد آزمايش قرار مىگيرند » ! ( * ( أَ وَلا يَرَوْنَ أَنَّهُمْ يُفْتَنُونَ فِي كُلِّ عامٍ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ ) * ) .
و عجب اينكه با اينهمه آزمايشهاى پى در پى « از راه خلاف باز نمىايستند و توبه نمىكنند و متذكر نمىشوند » ( * ( ثُمَّ لا يَتُوبُونَ وَلا هُمْ يَذَّكَّرُونَ ) * ) .
در اينكه منظور از اين آزمايش سالانه كه يك يا دو بار تكرار مىشود چيست ؟
در ميان مفسران گفتگو است .
بعضى آن را بيماريها .
و بعضى گرسنگى و شدائد ديگر .
بعضى مشاهده آثار عظمت اسلام و حقانيت پيامبر ص را در ميدانهاى جهاد كه منافقان به حكم اجبار محيط در آن شركت داشتند .
و بعضى پرده بر داشتن از اسرار آنها ، مىدانند .
اما با توجه به اينكه در آخر آيه مىخوانيم آنها متذكر نمىشوند ، روشن مىشود كه آزمايش از نوع آزمايشهايى بوده كه بايد باعث بيدارى اين گروه گردد .
و نيز از تعبير آيه چنين بر مىآيد كه اين آزمايش غير از آزمايش عمومى است كه همه مردم در زندگى خود با آن روبرو مىشوند .
با توجه به اين موضوع به نظر مىرسد كه تفسير چهارم يعنى پرده بردارى از اعمال سوء آنها و ظاهر شدن باطنشان ، به مفهوم آيه نزديكتر است .
اين احتمال نيز وجود دارد كه « افتنان و امتحان » در آيه مورد بحث ، مفهوم جامعى داشته باشد كه شامل همه اين موضوعات بشود .
سپس اشاره به قيافه انكار آميزى كه آنها در برابر آيات الهى به خود مىگرفتند كرده مىگويد : « هنگامى كه سوره اى از قرآن نازل مىشود ، آنها
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 203
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٠٣