مىفرمايد : « او رحمت براى مؤمنان شما است » ( * ( وَرَحْمَةٌ لِلَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ ) * ) .
ممكن است در اينجا سؤال شود كه در پاره اى از آيات قرآن مىخوانيم پيامبر ص « رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ » است ( انبياء - 107 ) .
ولى آيه مورد بحث مىگويد : رحمت براى مؤمنان است ، آيا آن « عموميت » با اين « تخصيص » سازگار است ؟ ! اما با توجه به يك نكته ، پاسخ اين سؤال روشن مىشود ، و آن اينكه :
رحمت ، درجات و مراتب دارد كه يكى از مراتب آن « قابليت و استعداد » است ، و مرتبه ديگر « فعليت » .
مثلا باران رحمت الهى است ، يعنى اين قابليت و شايستگى ، در تمام قطرات آن وجود دارد كه منشا خير و بركت و نمو و حيات باشد ، ولى مسلما ظهور و بروز آثار اين رحمت تنها در سرزمينهاى آماده و مستعد است ، بنا بر اين هم مىتوانيم بگوئيم تمام قطرههاى باران ، « رحمت » است و هم صحيح است گفته شود اين قطرات در سرزمينهاى مستعد و آماده ، مايه « رحمت » است ، جمله اول اشاره به مرحله « اقتضا و قابليت » است ، و جمله دوم اشاره به مرحله « وجود و فعليت » .
در مورد پيامبر ص او بالقوه براى همه جهانيان مايه رحمت است ، ولى بالفعل مخصوص مومنان مىباشد .
تنها چيزى كه در اينجا باقى مىماند اين است كه نبايد آنها كه پيامبر ع را با اين سخنان خود ناراحت مىكنند و از او عيبجويى مىنمايند ، تصور كنند كه بدون مجازات خواهند ماند ، درست است كه پيامبر ص در برابر آنها وظيفه اى دارد كه با بزرگوارى و وسعت روح خود با آنان روبرو شود ، و از رسوا ساختنشان خوددارى كند ، ولى مفهوم اين سخن چنين نيست كه آنها در اين اعمال خود بدون كيفر خواهند ماند ، لذا در پايان آيه مىفرمايد : « آنها كه رسول خدا ص را آزار مىرسانند عذابى دردناك دارند » ( * ( وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ رَسُولَ اللَّه لَهُمْ
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 17
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٧