مساجدى است كه بر اساس تقوا بنا شود ، ولى با توجه به تعبير « * ( أَوَّلِ يَوْمٍ ) * » ( از روز نخست ) و با توجه به اينكه مسجد « قبا » نخستين مسجدى بود كه در مدينه ساخته شد ( 1 ) احتمال اول مناسبتر به نظر مىرسد ، هر چند اين كلمه با مساجدى همچون مسجد پيامبر ص نيز سازگار است .
سپس قرآن اضافه مىكند : علاوه بر اينكه اين مسجد از اساس بر شالوده تقوا گذارده شده ، « گروهى از مردان در آن به عبادت مشغولند كه دوست مىدارند خود را پاكيزه نگه دارند ، و خدا پاكيزگان را دوست دارد » ( * ( فِيه رِجالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا وَاللَّه يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ ) * ) .
در اينكه منظور از اين پاكيزگى ، پاكيزگى ظاهرى و جسمانى يا معنوى و باطنى است ، در ميان مفسران گفتگو است ، در روايتى كه در تفسير « تبيان » و « مجمع البيان » در ذيل اين آيه از پيامبر ص نقل شده چنين مىخوانيم كه به اهل مسجد قبا فرمود « ما ذا تفعلون فى طهركم فان اللَّه تعالى قد احسن عليكم الثناء ، قالوا نغسل اثر الغائط » : « شما به هنگام پاك ساختن خود چه كارى انجام مىدهيد كه خداوند اين چنين شما را مدح كرده است ؟ گفتند ما اثر مدفوع را با آب مىشوئيم » .
رواياتى به همين مضمون از امام باقر ع و امام صادق ع نقل شده است ولى همانگونه كه بارها اشاره كردهايم اين گونه روايات دليل بر منحصر بودن مفهوم آيه به اين مصداق نيست ، بلكه همانگونه كه ظاهر اطلاق آيه گواهى مىدهد طهارت در اينجا معنى وسيعى دارد كه هر گونه پاكسازى روحانى از آثار شرك و گناه ، و جسمانى از آثار آلودگى به كثافات را شامل مىشود .
در سومين آيه مورد بحث مقايسه اى ميان دو گروه مؤمنان كه مساجدى
هامش
( 1 ) كامل ابن اثير جلد دوم صفحه 107 .