در پايان آيه مجازات شديد اين گروه را به اين صورت بيان مىكند كه :
« ما به زودى آنها را دوباره مجازات خواهيم كرد ، و پس از آن به سوى عذاب بزرگ ديگرى فرستاده خواهند شد » ( * ( سَنُعَذِّبُهُمْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ يُرَدُّونَ إِلى عَذابٍ عَظِيمٍ ) * ) .
در اينكه « عذاب عظيم » اشاره به مجازاتهاى روز قيامت است شكى نيست ، ولى در اينكه ، آن دو عذاب ديگر چه نوع عذابى است ، در ميان مفسران گفتگو است ، و احتمالات متعددى پيرامون آن دادهاند .
ولى بيشتر چنين به نظر مىرسد كه يكى از اين دو عذاب همان مجازات اجتماعى آنها بخاطر رسواييشان و كشف اسرار درونيشان مىباشد كه به دنبال آن تمام حيثيت اجتماعى خود را از دست مىدهند ، و شاهد آن را در آيات گذشته خوانديم ، و در بعضى از احاديث نيز آمده كه وقتى كار اين گروه به مراحل خطرناك مىرسيد پيامبر ص آنها را با نام و نشان معرفى مىكرد ، و حتى از مسجد بيرون مىساخت ! .
و مجازات دوم آنان همان است كه در آيه 50 سوره انفال اشاره شده ، آنجا كه ميفرمايد : وَلَوْ تَرى إِذْ يَتَوَفَّى الَّذِينَ كَفَرُوا الْمَلائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَأَدْبارَهُمْ . . . « هر گاه كافران را بهنگامى كه فرشتگان مرگ جان آنها را مىگيرند ببينى كه چگونه به صورت و پشت آنها مىكوبند ، و مجازات مىكنند ، به حال آنها تاسف خواهى خورد » .
اين احتمال نيز وجود دارد كه مجازات دوم اشاره به ناراحتيهاى درونى و شكنجههاى روانى بوده باشد كه بر اثر پيروزى همه جانبه مسلمانان ، دامن اين گروه را گرفت .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 113
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١١٣