يكديگر و رهبر و راهنماى هم بودند و در مسيرهاى غلط همكارى نزديك داشتند « در جهان ديگر نيز آنها را به يكديگر وامىگذاريم و اين به خاطر اعمالى است كه در اين جهان انجام دادند » ( * ( وَكَذلِكَ نُوَلِّي بَعْضَ الظَّالِمِينَ بَعْضاً بِما كانُوا يَكْسِبُونَ ) * ) .
زيرا همانطور كه در بحثهاى مربوط به معاد گفتهايم صحنه رستاخيز صحنه عكس العملها و واكنشها در مقياسهاى عظيم است و آنچه در آنجا وجود دارد پرتو و انعكاسى از اعمال ما در اين دنياست ( 1 ) .
در تفسير على بن ابراهيم قمى نيز از امام ع نقل شده كه فرمود :
نولى كل من تولى اوليائهم فيكونون معهم يوم القيامه
: « هر كس با اوليائش در روز قيامت خواهد بود » .
قابل توجه اينكه همه اين گروهها به عنوان « ظالم » در آيه معرفى شدهاند و شك نيست كه ظلم ، به معنى وسيع كلمه ، همه اينها را شامل مىگردد ، چه ظلمى از اين بالاتر كه انسان با قبول رهبرى شيطانصفتان خود را از تحت ولايت خداوند خارج سازد و در جهان ديگر نيز تحت ولايت همانها قرار گيرد .
و نيز اين تعبير و تعبير « * ( بِما كانُوا يَكْسِبُونَ ) * » نشان مىدهد كه اين سيه - روزى و بدبختى به خاطر اعمال خودشان است و اين يك سنت الهى و قانون آفرينش است كه رهسپران راههاى تاريك جز سقوط در چاه و دره بدبختى فرجامى نخواهند داشت .
هامش
( 1 ) براى توضيح بيشتر به كتاب ارزنده « معاد و جهان پس از مرگ » مراجعه فرمائيد .