حسبان ( بر وزن لقمان ) مصدر از ماده « حساب » ، به معنى حساب كردن است ، و در اينجا ممكن است منظور اين بوده باشد كه گردش منظم و سير مرتب اين دو كره آسمانى ( البته منظور از حركت آن در نظر ما است كه ناشى از حركت زمين است ) موجب مىشود كه شما بتوانيد برنامههاى مختلف زندگى خود را تحت نظام و حساب در آوريد ( همانطور كه در تفسير بالا ذكر كرديم ) .
بعضى از مفسران نيز احتمال دادهاند كه منظور از جمله بالا اين است كه خود اين دو كره آسمان تحت نظام و حساب و برنامه است .
بنا بر اين در صورت اول اشاره به يكى از نعمتهاى خداوند است براى انسانها ، و در صورت دوم اشاره به يكى از نشانههاى توحيد و دلائل اثبات وجود خدا است ، و ممكن است اشاره به هر دو معنى بوده باشد .
و در هر صورت اين موضوع بسيار جالب توجه است كه مليونها سال كره زمين به دور خورشيد ، و ماه به دور زمين گردش مىكند ، و بر اثر آن قرص آفتاب در برابر برجهاى دوازده گانه فلكى در نظر ما زمينيان گردش مىكند ، و قرص ماه با هلال منظم خود و تغيير تدريجى و نوسان مرتب ظاهر مىشود ، اين گردش به قدرى حساب شده است كه حتى لحظه اى پس و پيش نمىشود ، اگر طول مسير زمين را به دور خورشيد در نظر بگيريم كه در يك مدار بيضى شكل كه شعاع متوسط آن 150 مليون كيلومتر است مىگردد با آن نيروى عظيم جاذبه آفتاب ، و همچنين كره ماه كه در هر ماه مسير دايره مانند خود را با شعاع متوسط 384 هزار كيلومتر طى مىكند و نيروى عظيم جاذبه زمين دائما آن را به سوى خود مىكشد ، آن گاه متوجه خواهيم شد كه چه تعادل دقيقى در ميان نيروى جاذبه اين كرات از يك سو ، و نيروى گريز از مركز آنها از سوى ديگر ، برقرار شده كه در سير منظم آنها لحظه اى وقفه يا كم و زياد ايجاد نمىكند ، و اين ممكن نيست مگر
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 361
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٦١