يونانى گرفته شده و معنى آن چنان كه « راغب » در كتاب مفردات مىگويد « هر چيزى است كه روى آن مىنويسند » بنا بر اين كاغذ معمولى و پوست حيوانات و درختان و مانند آن كه در قديم الايام نامه و كتابها را روى آن مىنوشتند ، نيز شامل مىشود ، و منحصر به كاغذ معمولى نيست .
2 - ممكن است سؤال شود كه چرا در آيه مذمت از يهود شده كه آنها وحى آسمانى را روى كاغذها و مانند آن نوشته بودند اينكه مذمتى ندارد .
در پاسخ مىگوئيم : مذمت از اين نظر نيست ، بلكه از اين نظر است كه آنها مطالب تورات را روى كاغذهاى پراكنده و مانند آن نوشته بودند كه آنچه را به سود آنها بود به مردم ديگر نشان دهند و آنچه به زيانشان بود مخفى سازند .
3 - جمله * ( وَما قَدَرُوا اللَّه حَقَّ قَدْرِه ) * ( خدا را آن چنان كه شايسته است نشناختند و اوصاف او را درك نكردند ) در حقيقت اشاره به اين نكته است كه هر كس خدا را درست بشناسد نمىتواند انكار كند كه از طرف او رهبران و راهنمايان همراه با كتابهاى آسمانى براى بشر فرستاده شده است زيرا حكمت خدا ايجاب مىكند كه اولا انسان را براى هدفى كه آفريده شده است ( هدف تكامل ) در مسير پر پيچ و خمى كه در پيش دارد كمك كند ، و گر نه نقض غرض كرده است ، و اين هدف بدون فرستادن وحى و كتاب آسمانى و تعليمات صحيح و خالى از هر گونه خطا و اشتباه ممكن نيست .
ثانيا چگونه ممكن است مقام رحمت عامه و خاصه خداوند اجازه دهد كه انسان را در مسير سعادت كه با هزاران مانع روبرو است و پرتگاههاى فراوان بر سر راه او كمين كردهاند تنها بگذارد و رهبرانى با تعليمات جامع براى دستگيرى و راهنمايى آنها نفرستد . ( بنا بر اين هم حكمت او و هم رحمتش فرستادن كتب آسمانى را ايجاب مىكند ) .
شك نيست كه معرفت كنه ذات خدا و كنه صفات او براى هيچكس ممكن
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 341
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٤١