« يقول » فعل مضارع است ، و اينكه قبل از اين جمله اشاره به اصل آفرينش شده و همچنين با توجه به جملههاى بعد مىتوان گفت كه اين جمله مربوط به رستاخيز و فرمان الهى در باره آن است همانطور كه در جلد اول صفحه 299 ( ذيل آيه 117 بقره ) گفتيم منظور از جمله كن فيكون اين نيست كه خداوند يك فرمان لفظى به عنوان « موجود باش » صادر مىكند بلكه منظور اين است هر گاه اراده او به آفرينش چيزى تعلق گيرد ، بدون نياز به هيچ عامل ديگرى ، اراده اش جامه عمل به خود مىپوشد ، اگر اراده كرده است يك دفعه موجود شود ، يك دفعه موجود خواهد شد و اگر اراده كرده است تدريجا موجود گردد ، برنامه تدريجى آن شروع خواهد شد .
بعد اضافه مىكند كه « گفتار خداوند حق است » يعنى همانطور كه آغاز آفرينش بر اساس هدف و نتيجه و مصلحت بود ، رستاخيز نيز همانگونه خواهد بود . ( * ( قَوْلُه الْحَقُّ ) * ) .
« و در آن روز كه در صور دميده مىشود و قيامت بر پا مىگردد ، حكومت و مالكيت مخصوص ذات پاك او است » ( * ( وَلَه الْمُلْكُ يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ ) * ) .
درست است كه مالكيت و حكومت خداوند بر تمام عالم هستى از آغاز جهان بوده و تا پايان جهان و در عالم قيامت ادامه خواهد داشت و اختصاصى به روز رستاخيز ندارد ، ولى از آنجا كه در اين جهان يك سلسله عوامل و اسباب در پيشبرد هدفها و انجام كارها مؤثر است گاهى اين عوامل و اسباب انسان را از خداوند كه مسبب الاسباب است غافل مىكند ، اما در آن روز كه همه اين اسباب از كار مىافتد ، مالكيت و حكومت او از هر زمان آشكارتر و روشنتر مىگردد ، درست نظير آيه ديگرى كه مىگويد : لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلَّه الْواحِدِ الْقَهَّارِ : « حكومت و مالكيت امروز ( روز قيامت ) براى كى است ؟ تنها براى خداوند يگانه پيروز است » ( سوره غافر - آيه 16 ) .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 300
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٠٠