آلودگيهاى اخلاقى كه عواقب شوم آنها قابل پيشبينى نيست و يا چيزى جز بدبختى و پريشانى نمىباشد همگى ظلمتند .
ظلمت و تاريكى ذاتا هولناك و توهمانگيز است ، زيرا حمله بسيارى از جانوران خطرناك و دزدان و جانيان در پرده تاريكى صورت مىگيرد و هر كس خاطراتى در اين زمينه دارد ، لذا به هنگام گرفتار شدن در ميان تاريكى ، اوهام و خيالات جان مىگيرند ، اشباح و هيولاهاى وحشتناك از زواياى خيال بيرون مىدوند ، و افراد عادى را در خوف و ترس فرو مىبرند .
ظلمت و تاريكى شعبه اى از عدم است و انسان ذاتا از عدم مىگريزد و وحشت دارد ، و به همين جهت معمولا از تاريكى مىترسد .
اگر اين تاريكى با حوادث وحشتناك واقعى آميخته شود و مثلا انسان در يك سفر دريايى « شب تاريك و بيم موج و گردابى حائل » محاصره شود وحشت آن به درجات بيش از مشكلاتى است كه به هنگام روز پديد مىآيد ، زيرا معمولا راههاى چاره در چنان شرائطى به روى انسان بسته مىشود ، همين طور اگر در شبى تاريك در ميان بيابانى راه را گم كند و صداى وحشتناك حيوانات درنده كه در دل شب طعمه اى براى خود مىجويند از دور و نزديك به گوش او رسد ، در چنين لحظاتى است كه انسان همه چيز را به دست فراموشى مىسپارد و جز خودش و نور تابناكى كه در اعماق جانش مىدرخشد و او را به سوى مبدئى مىخواند كه تنها او است كه مىتواند چنان مشكلاتى را حل كند ، از ياد مىبرد . اين گونه حالات دريچه هايى هستند به جهان توحيد و خداشناسى .
لذا در جمله بعد مىگويد : « در چنين حالى شما از لطف بىپايان او استمداد مىكنيد گاهى آشكارا و با تضرع و خضوع و گاهى پنهانى در درون دل و جان او را مىخوانيد » ( * ( تَدْعُونَه تَضَرُّعاً وَخُفْيَةً ) * ) .
« و در چنين حالى فورا با آن مبدء بزرگ عهد و پيمان مىبنديد كه اگر
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 279
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٧٩