زمين گامهاى نخستين حيات و زندگى آنها است ، او است كه از نظام اين مرگ و زندگى با خبر است ، حتى گامهاى مختلفى را كه يك دانه به سوى زندگى كامل و شكوفان شدن برمىدارد در هر لحظه و هر ساعت در پيشگاه علم او آشكار است .
بيان اين موضوع يك اثر « فلسفى » دارد و يك اثر « تربيتى » .
اما اثر فلسفى آن اين است كه پندار كسانى را كه علم خدا را منحصر به كليات مىدانند ، و معتقدند كه خدا از جزئيات اين جهان آگاهى ندارد ، نفى مىكند ، و صريحا مىگويد كه خدا از همه كليات و جزئيات آگاهى كامل دارد ( 1 ) .
و اما اثر تربيتى آن روشن است ، زيرا ايمان به اين علم وسيع پهناور به انسان مىگويد تمام اسرار وجود تو ، اعمال و گفتار تو ، نيات و افكار تو ، همگى براى ذات پاك او آشكار است با چنين ايمانى چگونه ممكن است انسان مراقب حال خويش نباشد و اعمال و گفتار و نيات خود را كنترل نكند .
و در پايان آيه مىفرمايد « هيچ تر و خشكى نيست مگر اينكه در كتاب مبين ثبت است » ( * ( وَلا رَطْبٍ وَلا يابِسٍ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ ) * ) .
اين جمله با عبارتى كوتاه وسعت بىانتهاى علم خدا را به همه موجودات بيان مىكند . و هيچ چيز از آن مستثنى نخواهد بود ، زيرا منظور از « تر » و « خشك » معنى لغوى آن نيست بلكه اين تعبير معمولا كنايه از عموميت مىباشد .
در مورد * ( كِتابٍ مُبِينٍ ) * احتمالات مختلفى از ناحيه مفسران داده شده است ولى بيشتر به نظر مىرسد كه منظور از « كتاب مبين » همان مقام علم پروردگار است يعنى همه موجودات در علم بىپايان او ثبت مىباشند ، و تفسير آن به « لوح محفوظ » نيز قابل تطبيق بر همين معنى است ، چه اينكه بعيد نيست كه لوح محفوظ نيز همان صفحه علم خدا باشد .
هامش
( 1 ) براى توضيح بيشتر به كتاب خدا را چگونه بشناسيم مراجعه شود .