ايمان بياورند ! غافل از اينكه « مشيت و اراده » در آيه فوق مشيت و اراده اجبارى است ، يعنى خداوند نمىخواهد مردم به زور و اجبار ايمان بياورند ، بلكه مىخواهد با اراده و ميل خودشان ايمان بياورند ، بنا بر اين آيه گواه روشنى بر نفى عقيده جبريون است .
در آيه بعد براى تكميل اين موضوع و دلدارى بيشتر به پيامبر ص مىگويد : آنها كه گوش شنوا دارند دعوت تو را اجابت مىكنند و مىپذيرند « ( * ( إِنَّما يَسْتَجِيبُ الَّذِينَ يَسْمَعُونَ ) * ) .
« و اما آنها كه عملا در صف مردگانند ايمان نمىآورند ، تا زمانى كه خداوند آنها را در روز قيامت برانگيزاند و به سوى او بازگشت كنند » ( * ( وَالْمَوْتى يَبْعَثُهُمُ اللَّه ثُمَّ إِلَيْه يُرْجَعُونَ ) * ) ( 1 ) آن روز است كه با مشاهده صحنههاى رستاخيز ايمان مىآورند ، ولى ايمانشان هم سودى ندارد ، زيرا همه كس با مشاهده آن صحنه عظيم ايمان مىآورد ، نوعى ايمان اضطرارى .
شايد نياز به شرح نداشته باشد كه منظور از « موتى » ( مردگان ) در آيه بالا مردگان جسمانى نيست ، بلكه مردگان معنوى است ، زيرا دو نوع حيات و مرگ داريم : حيات و مرگ مادى ، حيات و مرگ معنوى ، همچنين شنوايى و بينايى نيز دو گونه است : مادى و معنوى به همين دليل بسيار مىشود در مورد كسانى كه چشم و گوش دارند و يا زنده و سالمند اما حقائق را درك نمىكنند مىگوئيم :
آنها كور و كرند و يا اصلا مردهاند ، زيرا واكنشى را كه بايد يك انسان
هامش
( 1 ) از نظر تركيب « الموتى » مبتدا و « يبعثهم اللَّه » خبر است ، و اينكه مىگويد مردگان را مبعوث مىكند مفهومش اين است كه اينها هيچ تغييرى در حالاتشان پيدا نمىشود جز اينكه در قيامت مبعوث شوند و حقائق را ببينند .