36 - تنها كسانى اجابت ( دعوت تو ) مىكنند كه گوش شنوا دارند ، اما مردگان ( و آنها كه روح انسانى را از دست دادهاند ايمان نمىآورند و ) خدا آنها را ( در قيامت ) مبعوث مىكند سپس به سوى او باز مىگردند
تفسير : مردگان زنده نما
اين دو آيه دنباله دلدارى و تسلى دادن به پيامبر است كه در آيات قبل گذشت .
از آنجا كه فكر و روح پيامبر ص از گمراهى و لجاجت مشركان زياد ناراحت و پريشان بود ، و علاقه داشت با هر وسيله اى كه شده است آنها را به صف مؤمنان بكشاند ، خداوند مىفرمايد : « اگر اعراض و روگردانى زياد بر تو سخت و سنگين است چنانچه بتوانى اعماق زمين را بشكافى و در آن نقبى بزنى و جستجو كنى و يا نردبانى به آسمان بگذارى و اطراف آسمانها را نيز جستجو كنى و آيه و نشانه ديگرى براى آنها بياورى چنين كن » ( ولى بدان آنان به قدرى لجوجند كه باز ايمان نخواهند آورد ) ( * ( وَإِنْ كانَ كَبُرَ عَلَيْكَ إِعْراضُهُمْ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَبْتَغِيَ نَفَقاً فِي الأَرْضِ أَوْ سُلَّماً فِي السَّماءِ فَتَأْتِيَهُمْ بِآيَةٍ ) * ) ( 1 ) .
« نفق » در اصل به معنى « نقب ، و راههاى زيرزمينى » است ، و اگر به منافق گفته مىشود نيز به تناسب اين است كه علاوه بر راه و روش ظاهرى ، راه و روش مخفيانه اى نيز براى خود دارد و « سلم » به معنى نردبان است .
خداوند با اين جمله به پيامبر خود مىفهماند كه هيچگونه نقصى در تعليمات و دعوت و تلاش و كوشش تو نيست ، بلكه نقص از ناحيه آنها است ، آنها تصميم گرفتهاند حق را نپذيرند . لذا هيچگونه كوششى اثر نمىبخشد ، نگران نباش .
ولى براى اينكه كسى توهم نكند كه خداوند قادر نيست آنها را وادار به
هامش
( 1 ) در حقيقت جمله « ان استطعت » . . . « جمله شرطيه است و جزاى آن محذوف مىباشد و تقدير آن چنين است » ان استطعت . . . فافعل و لكنهم لا يؤمنون .