حربهها : حربه تكذيب ، تهمت محاصره اجتماعى ، آزار و شكنجه ، قتل و غارت و هر وسيله ديگر استفاده مىكردند ، اما حقيقت با جاذبه و كشش و عمقى كه دارد سرانجام - طبق يك سنت الهى - كار خود را خواهد كرد ، و اين خارهاى سر راه برچيده خواهند شد ، اما شك نيست كه شرط اساسى اين پيروزى بردبارى و مقاومت و استقامت است .
قابل توجه اينكه در آيه فوق از سنن تعبير به « كلمات اللَّه » شده است زيرا « كلم و كلام » در اصل به معنى تاثيرى است كه با چشم يا گوش درك مىشود ( « كلم » به معنى تاثيرات عينى ، و « كلام » به معنى تاثيراتى است كه با گوش درك مىشود ) سپس توسعه پيدا كرده است ، و علاوه بر الفاظ به معانى نيز « كلمه » گفته مىشود ، و حتى به « عقيده » و « مكتب » و « روش و سنت » نيز اطلاق مىگردد .
[ سوره الأنعام ‹ 6 › : آيات 35 تا 36 ]
وَ إِنْ كانَ كَبُرَ عَلَيْكَ إِعْراضُهُمْ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَبْتَغِيَ نَفَقاً فِي الأَرْضِ أَوْ سُلَّماً فِي السَّماءِ فَتَأْتِيَهُمْ بِآيَةٍ وَلَوْ شاءَ اللَّه لَجَمَعَهُمْ عَلَى الْهُدى فَلا تَكُونَنَّ مِنَ الْجاهِلِينَ ‹ 35 › إِنَّما يَسْتَجِيبُ الَّذِينَ يَسْمَعُونَ وَالْمَوْتى يَبْعَثُهُمُ اللَّه ثُمَّ إِلَيْه يُرْجَعُونَ ‹ 36 ›
ترجمه :
35 - و اگر اعراض آنها بر تو سنگين است چنانچه بتوانى نقبى در زمين بزن يا نردبانى به آسمان بگذار ( و اعماق زمين و آسمانها را جستجو كن ) تا آيه ( و نشانه ديگرى ) براى آنها بياورى ( ولى بدان اين لجوجان ايمان نمىآورند ) اما اگر خدا بخواهد آنها را ( اجبارا ) بر هدايت جمع خواهد كرد ( اما هدايت اجبارى چه سود دارد ؟ ) پس هرگز از جاهلان نباش .