( * ( وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّه كَذِباً أَوْ كَذَّبَ بِآياتِه ) * ) .
در حقيقت جمله اول اشاره به انكار توحيد است ، و جمله دوم اشاره به انكار نبوت ، و به راستى ظلمى از اين بالاتر نمىشود كه انسان جماد بى ارزش و يا انسان ناتوانى را همتاى وجود نامحدودى قرار دهد كه بر سراسر جهان هستى حكومت مىكند ، اين كار از سه جهت ظلم محسوب مىشود : ظلم نسبت به ذات پاك او كه شريكى براى او قائل شده ، و ظلم بر خويشتن كه شخصيت و ارزش وجود خود را تا سر حد پرستش يك قطعه سنگ و چوب پائين آورده ، و ظلم بر اجتماع كه بر اثر شرك گرفتار تفرقه و پراكندگى و دور شدن از روح وحدت و يگانگى شده است .
مسلما هيچ ستمگرى - مخصوصا چنين ستمگرانى كه ستم آنها همه جانبه است - روى سعادت و رستگارى نخواهند ديد ( * ( إِنَّه لا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ ) * ) .
البته در آيه فوق صريحا كلمه « شرك » ذكر نشده ولى با توجه به آيات قبل و آيات بعد كه همگى پيرامون مسئله شرك صحبت مىكند روشن مىشود كه منظور از كلمه « افتراء » در اين آيه همان تهمت شريك قائل شدن براى ذات خدا است .
قابل توجه اينكه : در 15 مورد از قرآن مجيد افرادى به عنوان ظالمترين و ستمكارترين مردم معرفى شدهاند كه همه با جمله استفهاميه « و من اظلم » يا « فمن اظلم » ( چه كسى ستمكارتر است ) شروع شده است ، گرچه بسيارى از اين آيات درباره شرك و بت پرستى و انكار آيات الهى سخن مىگويد ، يعنى ناظر به اصل توحيد است ، ولى بعضى از آنها نيز درباره مسائل ديگر مىباشد مانند « وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَساجِدَ اللَّه أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُه » « چه كسى ستمكارتر است از آنهايى كه مانع ذكر نام خدا در مساجد شوند » ؟ ( بقره - 114 ) .
و در مورد ديگر مىخوانيم : « وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَتَمَ شَهادَةً عِنْدَه مِنَ اللَّه » :
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 184
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٨٤