« قهر » و « غلبه » گرچه يك معنى را مىرسانند ولى از نظر ريشه لغوى با هم تفاوت دارند ، قهر و قاهريت به آن نوع غلبه و پيروزى گفته مىشود كه طرف هيچ گونه مقاومتى نتواند از خود نشان دهد . ولى در كلمه « غلبه » اين مفهوم وجود ندارد و ممكن است بعد از مقاومتهايى بر طرف ، پيروز گردد ، به تعبير ديگر شخص قاهر به كسى مىگويند كه بر طرف مقابل آن چنان تسلط و برترى داشته باشد كه مجال مقاومت به او ندهد ، درست مانند ظرف آبى كه بر شعله كوچك آتشى ريخته شود كه در دم آن را خاموش كند .
بعضى از مفسران معتقدند كه قاهريت معمولا در جايى به كار برده مىشود كه طرف مقابل موجود عاقلى باشد ولى غلبه اعم است و پيروزيهاى بر موجودات غير عاقل را نيز شامل مىشود . ( 1 )
بنا بر اين اگر در آيه قبل اشاره به عموميت قدرت خدا در برابر معبودهاى ساختگى و صاحبان قدرت شده ، نه به اين معنى است كه او ناچار است مدتى با قدرتهاى ديگر گلاويز شود تا آنها را به زانو در آورد ، بلكه قدرت او قدرت قاهره است و تعبير « فوق عباده » نيز براى تكميل همين معنى است .
با اين حال چگونه ممكن است يك انسان آگاه او را رها كند و به دنبال موجودات و اشخاصى بود كه از خودشان هيچ قدرتى ندارند و حتى قدرت ناچيزشان نيز از ناحيه خدا است .
اما براى اينكه اين توهم پيش نيايد كه خداوند مانند بعضى از صاحبان قدرت ممكن است كمترين سوء استفاده اى از قدرت نامحدود خود كند در پايان آيه مىفرمايد : « و با اين حال او حكيم است و همه كارش روى حساب ، و خبير و آگاه است و كمترين اشتباه و خطا در اعمال قدرت ندارد » ( * ( وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ ) * ) در حالات « فرعون » مىخوانيم كه : به هنگام تهديد بنى اسرائيل به كشتن
هامش
( 1 ) الميزان جلد 7 صفحه 34 .