« خداوندا ! پاك و منزهى از هر گونه شريك » ( * ( قالَ سُبْحانَكَ ) * ) .
2 - چگونه ممكن است چيزى را كه شايسته من نيست بگويم ( * ( ما يَكُونُ لِي أَنْ أَقُولَ ما لَيْسَ لِي بِحَقٍّ ) * ) .
در حقيقت نه تنها گفتن اين سخن را از خود نفى مىكند ، بلكه مىگويد اساسا من چنين حقى را ندارم و چنين گفتارى با مقام و موقعيت من هرگز سازگار نيست .
3 - سپس استناد به علم بىپايان پروردگار كرده ، مىگويد : « گواه من اين است كه اگر چنين مىگفتم مىدانستى ، زيرا تو از آنچه در درون روح و جان من است آگاهى ، در حالى كه من از آنچه در ذات پاك تو است بىخبرم ، زيرا تو علام الغيوب و با خبر از تمام رازها و پنهانيها هستى » ( * ( إِنْ كُنْتُ قُلْتُه فَقَدْ عَلِمْتَه تَعْلَمُ ما فِي نَفْسِي وَلا أَعْلَمُ ما فِي نَفْسِكَ إِنَّكَ أَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ ) * ) ( 1 ) 4 - « تنها چيزى كه من به آنها گفتم همان بوده است كه به من ماموريت دادى كه آنها را دعوت به عبادت تو كنم و بگويم خداوند يگانه اى را كه پروردگار من و شما است پرستش كنيد » ( * ( ما قُلْتُ لَهُمْ إِلَّا ما أَمَرْتَنِي بِه أَنِ اعْبُدُوا اللَّه رَبِّي وَرَبَّكُمْ ) * ) .
5 - « و تا آن زمان كه در ميانشان بودم مراقب و گواه آنها بودم و نگذاشتم راه شرك را پيش گيرند ، اما به هنگامى كه مرا از ميان آنها برگرفتى تو مراقب و نگاهبان آنها بودى ، و تو گواه بر هر چيزى هستى » ( * ( وَكُنْتُ عَلَيْهِمْ شَهِيداً ما دُمْتُ فِيهِمْ فَلَمَّا تَوَفَّيْتَنِي كُنْتَ أَنْتَ الرَّقِيبَ عَلَيْهِمْ وَأَنْتَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ ) * ) ( 2 ) 6 - « و با اينهمه باز امر ، امر تو و خواست ، خواست تو است ، اگر آنها را در برابر اين انحراف بزرگ مجازات كنى بندگان تواند و قادر به فرار از
هامش
( 1 ) در اينجا اطلاق كلمه نفس بر خداوند به معنى روح و جان نيست ، بلكه يكى از معانى نفس ذات مىباشد .
( 2 ) درباره معنى « توفى » و اينكه منظور از آن مردن مسيح ع نيست در ذيل آيه 55 آل عمران در جلد دوم صفحه 30 مشروحا بحث شده است .