كه : منظور از اين گونه تعبيرات آن است كه حكم مذكور در اين آيه داراى شرائطى است ، كه بايد به آنها توجه داشت ، يعنى اين گونه اشخاص هنگامى مشمول عفو الهى مىشوند كه در انجام هجرت به هنگام فرصت كمترين قصورى نورزيدهاند و به اصطلاح تقصير در مقدمات كار ندارند و هم اكنون نيز در نخستين فرصت ممكن آماده هجرتاند .
در اينجا به چند نكته بايد توجه كرد :
1 - استقلال روح .
تعبير به توفى در آيه شريفه به جاى مرگ ، در حقيقت اشاره به اين نكته است كه مرگ به معنى نابودى و فنا نيست بلكه يك نوع « دريافت فرشتگان نسبت به روح انسان » است ، يعنى روح او را كه اساسىترين قسمت وجود او است مىگيرند و با خود به جهان ديگرى مىبرند ، اين گونه تعبير كه در قرآن كرارا آمده يكى از روشنترين اشارات قرآن به مسئله وجود روح و بقاى آن بعد از مرگ است ، كه شرح آن در ذيل آيات مناسب خواهد آمد ، و پاسخى است به كسانى كه مىگويند : قرآن هيچگونه اشاره اى به مسئله روح نكرده است ( 1 ) .
2 - فرشته قبض روح يا فرشتگان ؟
از بررسى موارد متعددى از قرآن مجيد ( 12 مورد ) كه در باره « توفى » و مرگ سخن به ميان آمده استفاده مىشود كه گرفتن ارواح به دست يك فرشته معين نيست ، بلكه فرشتگانى هستند كه اين وظيفه را به عهده دارند و مامور انتقال ارواح آدميان از اين جهان به جهان ديگرند ، آيه فوق كه فرشتگان به صورت
هامش
( 1 ) توضيح درباره معنى « توفى » را از نظر لغت در جلد دوم تفسير نمونه صفحه 430 مطالعه فرمائيد .