و رياكارانه اى كه در برابر سخنان شما نشان مىدهند ، نبايد شما را فريب دهد .
و در پايان آيه به آنها اخطار مىكند كه با تمام اين پرده پوشىها خداوند از آنچه آنها كتمان مىكنند ، آگاه و با خبر است .
و در آيه بعد نشانههاى ديگرى از نفاق آنها را بازگو مىكند ، از جمله اينكه مىگويد : « بسيارى از آنها را مىبينى كه در مسير گناه و ستم و خوردن اموال حرام بر يكديگر سبقت مىجويند » .
( * ( وَتَرى كَثِيراً مِنْهُمْ يُسارِعُونَ فِي الإِثْمِ وَالْعُدْوانِ وَأَكْلِهِمُ السُّحْتَ ) * ) ( 1 ) .
يعنى آن چنان آنها در راه گناه و ستم گام بر مىدارند كه گويا به سوى اهداف افتخارآميزى پيش مىروند ، و بدون هيچگونه شرم و حيا ، سعى مىكنند از يكديگر پيشى گيرند .
بايد توجه داشت كه كلمه « اثم » هم به معنى « كفر » آمده است و هم به معنى هر گونه « گناه » ، ولى چون در اينجا در مقابل « عدوان » قرار گرفته است ، بعضى از مفسران آن را به معنى گناهانى كه زيان آن تنها متوجه خود انسان مىشود تفسير كردهاند بر خلاف عدوان كه زيان آن به ديگران مىرسد ، اين احتمال نيز هست كه ذكر « عدوان » بعد از ذكر « اثم » به اصطلاح از قبيل ذكر عام بعد از خاص و ذكر اكل سحت بعد از آنها از قبيل ذكر اخص بوده باشد .
به اين ترتيب قبلا آنها را به خاطر هر گونه گناه مذمت مىكند ، و سپس روى دو گناه بزرگ به خاطر اهميتى كه داشتهاند ، انگشت مىگذارد ، يكى ستمگرى و ديگرى خوردن اموال حرام ، اعم از رشوه و غير آن .
هامش
( 1 ) در باره معنى سحت در ذيل آيه 42 همين سوره و در باره يسارعون در ذيل 41 همين سوره و در باره اثم ذيل آيه 219 سوره بقره جلد دوم ، بحثهايى گذشت .