انتقامجويى دعوت ميكرد ، و از سوى ديگر عاطفه برادرى و عاطفه انسانى و تنفر ذاتى از گناه و ظلم و بيدادگرى و قتل نفس ، او را از اين جنايت باز مىداشت ، ولى سرانجام نفس سركش آهسته آهسته بر عوامل باز دارنده چيره شد ، و و جدان بيدار و آگاه او را رام كرد و به زنجير كشيد و براى كشتن برادر آماده ساخت ، جمله « طوعت » در عين كوتاهى اشاره اى پر معنى به همه اينها است ، زيرا ميدانيم رام كردن چيزى در يك لحظه صورت نميگيرد ، بلكه بطور تدريجى و پس از كشمكشهايى صورت ميگيرد .
سپس مىگويد : « و بر اثر اين عمل زيانكار شد » ( * ( فَأَصْبَحَ مِنَ الْخاسِرِينَ ) * ) .
چه زيانى از اين بالاتر كه عذاب و جدان و مجازات الهى و نام ننگين را تا دامنه قيامت براى خود خريد .
بعضى از كلمه « اصبح » خواستهاند استفاده كنند كه اين قتل در شب واقع شده در حالى كه اين كلمه در لغت عرب مخصوص به شب يا روز نيست ، بلكه دليل بر وقوع چيزى است مانند آيه 103 آل عمران « فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِه إِخْواناً » : « به بركت نعمت خداوند همه شما برادر شديد » .
بطورى كه از بعضى از روايات كه از امام صادق ع نقل شده استفاده مىشود هنگامى كه قابيل برادر خود را كشت او را در بيابان افكنده بود و نميدانست چه كند ؟ چيزى نگذشت كه درندگان بسوى جسد هابيل روى آوردند و او ( كه گويا تحت فشار شديد و جدان قرار گرفته بود ) براى نجات جسد برادر خود مدتى آن را بر دوش كشيد ، ولى باز پرندگان اطراف او را گرفته بودند ، و در اين انتظار بودند كه چه موقع جسد را به خاك مىافكند تا به آن حمله ور شوند ! ( 1 ) .
در اين موقع همانطور كه قرآن مىگويد ، خداوند زاغى را فرستاد كه خاكهاى زمين را كنار بزند و با پنهان كردن جسد بىجان زاغ ديگر ، و يا با پنهان كردن قسمتى از طعمه خود ، آن چنان كه عادت زاغ است ، به قابيل
هامش
( 1 ) - مجمع البيان ذيل آيه .