بايد حد اقل غبارى هر چند مختصر باشد بدست بچسبد ( 1 ) .
تنها چيزى كه در اينجا باقى مىماند معنى * ( صَعِيداً طَيِّباً ) * است : بسيارى از دانشمندان لغت براى صعيد دو معنى ذكر كردهاند ، يكى خاك و ديگرى تمام چيزهايى كه سطح كره زمين را پوشانيده ، اعم از خاك ، ريگ ، سنگ و غيره ، و همين موضوع باعث اختلاف نظر فقهاء در چيزى كه تيمم بر آن جايز است شده كه آيا فقط تيمم بر خاك جايز است و يا سنگ و شن و مانند آن نيز كفايت مىكند ، ولى با توجه به ريشه لغوى كلمه « صعيد » كه همان « صعود و بالا قرار گرفتن » مىباشد ، معنى دوم به ذهن نزديكتر است .
طيب به چيزهايى گفته مىشود كه با طبع آدمى موافق باشد و در قرآن به بسيارى از موضوعات اطلاق شده است ( البلد الطيب - مساكن طيبة - ريح طيب - حياة طيبة و . . . ) و هر چيز پاكيزه را نيز « طيب » مىگويند زيرا طبع آدمى ذاتا از اشياء ناپاك متنفر است . و از اينجا روشن مىشود كه خاك تيمم بايد كاملا پاك و پاكيزه باشد .
مخصوصا در رواياتى كه از پيشوايان اسلام به ما رسيده روى اين موضوع كرارا تكيه شده است ، در روايتى چنين مىخوانيم :
نهى امير المؤمنين ان يتيمم الرجل بتراب من اثر الطريق
: على ع از تيمم كردن به روى خاكهاى آلوده كه در جادهها است نهى فرمود ( 2 ) قابل توجه اينكه تيمم اگر چه در قرآن و حديث بمعنى همين وظيفه مخصوص اسلامى است ولى در لغت بمعنى قصد كردن است ، در حقيقت قرآن مىگويد :
به هنگامى كه مىخواهيد تيمم كنيد بايد تصميم بگيريد قطعه زمين پاكى را از
هامش
( 1 ) در باره احكام تيمم و همچنين فلسفه اين حكم اسلامى و اينكه نه تنها كارى ضد بهداشتى نيست بلكه جنبه بهداشتى نيز دارد و همچنين معنى كلمه « غائط » و مسائل ديگرى از اين قبيل در جلد سوم تفسير نمونه صفحه 398 مشروحا بحث كرديم .
( 2 ) وسائل الشيعه جلد 2 صفحه 969 .