روى آگاهى و بيدارى نيست و اگر هم باشد بسيار كم است .
( وَلا يَذْكُرُونَ اللَّه إِلَّا قَلِيلًا ) .
5 - آنها افراد سرگردان و بىهدف و فاقد برنامه و مسير مشخصاند ، نه جزء مؤمنانند و نه در صف كافران ! ( * ( مُذَبْذَبِينَ بَيْنَ ذلِكَ لا إِلى هؤُلاءِ وَلا إِلى هؤُلاءِ ) * ) .
بايد توجه داشت كه كلمه مذبذب اسم مفعول از ماده ذبذب است و در اصل به معنى صداى مخصوصى كه به هنگام حركت دادن يك شيء آويزان بر اثر برخورد با امواج هوا به گوش ميرسد و سپس به اشياء متحرك و اشخاص سرگردان و متحير و فاقد برنامه مذبذب گفته شده است و اين يكى از لطيفترين تعبيراتى است كه در قرآن در باره منافقين وارد شده است و يك اشاره ضمنى به اين مطلب دارد كه چنان نيست كه نتوان منافقان را شناخت بلكه اين تذبذب آنها آميخته با آهنگ مخصوصى است كه با توجه به آن شناخته ميشوند ، و نيز اين حقيقت را ميتوان از اين تعبير استفاده كرد كه اينها همانند يك جسم معلق و آويزان ذاتا فاقد جهت حركتند ، بلكه اين بادها است كه آنها را به هر سو حركت ميدهد و به هر سمت بوزد با خود ميبرد ! و در پايان آيه سرنوشت آنها را چنين بيان مىكند آنها افرادى هستند كه بر اثر اعمالشان خدا حمايتش را از آنان برداشته و در بيراههها گمراهشان ساخته « و هر كس را خدا گمراه كند هيچگاه راه نجاتى براى آنان نخواهى يافت » .
( * ( وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّه فَلَنْ تَجِدَ لَه سَبِيلًا ) * ) .
( در باره معنى اضلال خداوند و عدم منافات آن با آزادى اراده و اختيار در جلد اول همين تفسير در ذيل آيه 26 سوره بقره بحث كرديم ) .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 178
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٧٨