هنگامى كه خبر به مشركان رسيد با سرعت از مدينه دور شدند و به مكه بازگشتند ( 1 ) .
اين شان نزول به ما مىآموزد كه مسلمانان بايد هيچيك از تاكتيكهاى دشمن را از نظر دور ندارند و در برابر هر وسيله مبارزه اعم از مبارزه « جسمى » و « روانى » وسيله اى محكمتر و كوبنده تر فراهم سازند ، در برابر منطق دشمنان ، منطقهاى نيرومندتر ، و در برابر سلاحهاى آنها سلاحهاى برتر و ، حتى در برابر شعارهاى آنها شعارهاى كوبنده تر فراهم سازند و گرنه حوادث به نفع دشمن تغيير شكل خواهد داد .
و بنا بر اين در عصرى همچون عصر ما بايد به جاى تاسف خوردن در برابر حوادث دردناك و مفاسد وحشتناكى كه مسلمانان را از هر سو احاطه كرده به طور فعالانه دست به كار شوند ، در برابر كتابها و مطبوعات ناسالم ، كتب و مطبوعات سالم فراهم كنند ، و در مقابل وسائل تبليغاتى مجهز دشمنان از مجهزترين وسائل تبليغاتى روز استفاده كنند ، در مقابل مراكز ناسالم ، وسائل تفريح سالم براى جوانان خود فراهم سازند و در مقابل طرحها و تزها و دكترينهايى كه مكتبهاى مختلف سياسى و اقتصادى و اجتماعى ارائه مىدهند طرحهاى جامع اسلامى را به شكل روز در اختيار همگان قرار دهند ، تنها با استفاده از اين روش است كه مىتوانند موجوديت خود را حفظ كرده و به صورت يك گروه پيشرو در جهان در آيند .
تفسير :
به دنبال آيات مربوط به جهاد و هجرت ، آيه فوق براى زنده كردن روح فداكارى در مسلمانان چنين مىگويد : « هرگز از تعقيب دشمن سست نشويد » .
( * ( وَلا تَهِنُوا فِي ابْتِغاءِ الْقَوْمِ ) * ) .
هامش
( 1 ) تفسير تبيان جلد سوم صفحه 314 - مجمع البيان جلد سوم صفحه 105 .