* ( ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ أَيْنَ ما ثُقِفُوا إِلَّا بِحَبْلٍ مِنَ اللَّه وَحَبْلٍ مِنَ النَّاسِ ) * « ثقفوا » در اصل از ماده « ثقف » ( بر وزن سقف ) و « ثقافت » به معنى يافتن چيزى با مهارت است ، و به هر چيزى كه انسان با دقت و مهارت به آن دست يابد گفته مىشود . در جمله بالا قرآن مجيد مىگويد آنها در هر كجا يافت شوند مهر ذلت بر پيشانى آنها زده شده است ! گرچه در آيات فوق تصريحى به نام يهود نشده اما با قرائنى كه در آيه و آيات سابق است و همچنين بقرينه آيه اى كه در سوره البقره - 61 وارد شده و مشابه اين آيه است و در آن تصريح به نام يهود گرديده ، استفاده مىشود كه اين جمله در اينجا نيز در باره يهود است .
سپس در ذيل اين جمله مىفرمايد : تنها در دو صورت است كه مىتوانند اين مهر ذلت را از پيشانى خود پاك كنند نخست بازگشت و پيوند با خدا ، و ايمان به آئين راستين او ( * ( إِلَّا بِحَبْلٍ مِنَ اللَّه ) * ) و يا وابستگى به مردم و اتكاء به ديگران ( * ( وَحَبْلٍ مِنَ النَّاسِ ) * ) .
گرچه در باره اين دو تعبير ( حبل * ( مِنَ اللَّه وَحَبْلٍ مِنَ النَّاسِ ) * ) مفسران احتمالات متعددى دادهاند اما آنچه گفته شد با معنى آيه از همه سازگارتر است زيرا هنگامى كه « حبل من اللَّه » ( ارتباط با خدا ) در برابر « * ( حَبْلٍ مِنَ النَّاسِ ) * » ( ارتباط با مردم ) قرار گيرد معلوم مىشود منظور از آنها دو معنى متفاوت است ، نه اينكه يكى از آنها به معنى ايمان آوردن و دومى به معنى امان و ذمه از طرف مسلمين باشد .
بنا بر اين خلاصه مفهوم آيه چنين مىشود يا بايد در برنامه زندگى خود تجديد نظر كنند ، و به سوى خدا بازگردند و خاطره اى كه از شيطنت و نفاق و كينه توزى ، از خود در افكار دارند بشويند ، و يا از طريق وابستگى به اين و آن به زندگى نفاق - آلود خود ادامه دهند .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 52
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٢