فرساى امم پيشين كرده و مىگويد :
« ما تكليف شاق و مشكلى بر دوش اينها نگذاشتيم ، اگر همانند بعضى از امم پيشين ( مانند يهود كه پس از بتپرستى و گوساله پرستى به آنها دستور داده شد كه يكديگر را به كفاره اين گناه بزرگ به قتل برسانند و يا از وطن مورد علاقه خود بيرون روند ) به اينها نيز چنين دستور سنگين و سختى را مىداديم ، چگونه در برابر انجام آن طاقت مىآوردند ، اينها كه در باره آبيارى كردن يك نخلستان و داورى پيامبر ص نسبت به آن ، تسليم نيستند ، چگونه مىتوانند از عهده آزمايشهاى ديگر در آيند » مسلما اگر چنان دستورى به آنها مىداديم كه يكديگر را بكشيد يا از وطن خود خارج شويد ، تنها عده كمى از آنها آن را انجام مىدادند « .
( * ( وَلَوْ أَنَّا كَتَبْنا عَلَيْهِمْ أَنِ اقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ أَوِ اخْرُجُوا مِنْ دِيارِكُمْ ما فَعَلُوه إِلَّا قَلِيلٌ مِنْهُمْ ) * ) .
به گفته بعضى از مفسران ، مسئله « تن در دادن به كشته شدن » و « خارج شدن از وطن » ، از جهاتى شبيه به يكديگرند ، زيرا بدن وطن روح آدمى است ، همانطور كه وطن همانند جسم انسان است ، هم ترك وطن جسم ، كار مشكلى است و هم چشمپوشى از وطنى كه زادگاه و جايگاه انسان است .
سپس مىفرمايد : « اگر آنها اندرزهاى خدا و پيامبر ص را بپذيرند هم به سودشان است ، و هم باعث تقويت ايمان آنها است » ، ( * ( وَلَوْ أَنَّهُمْ فَعَلُوا ما يُوعَظُونَ بِه لَكانَ خَيْراً لَهُمْ وَأَشَدَّ تَثْبِيتاً ) * ) .
جالب توجه اينكه در اين آيه ، از فرمانها و احكام الهى تعبير به موعظه و اندرز شده است ، اشاره به اينكه احكام مزبور چيزى نيست كه به سود فرمان - دهنده ( خداوند ) بوده باشد ، بلكه در حقيقت اندرزهايى است كه به سود خود شما است ، و لذا بلا فاصله مىفرمايد اطاعت اينها هم به سود شما است و هم موجب تقويت ايمان شما مىگردد .
به اين نكته نيز بايد توجه داشت كه آخر آيه مىگويد : « هر قدر انسان
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 457
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٥٧