سپس آنها را تهديد مىكند كه سعى كنيد پيش از آنكه گرفتار يكى از دو عقوبت شويد در برابر حق تسليم گرديد ، نخست اينكه صورتهاى شما را به كلى محو كرده و تمام اعضايى كه به وسيله آن حقايق را مىبينيد و مىشنويد و درك مىكنيد از ميان برده ، سپس صورتهاى شما را به پشت سر بازگردانيم ( * ( مِنْ قَبْلِ أَنْ نَطْمِسَ وُجُوهاً فَنَرُدَّها عَلى أَدْبارِها ) * ) ( 1 ) شايد نياز به يادآورى نداشته باشد كه منظور از اين جمله از كار افتادن عقل و هوش و چشم و گوش آنها از نظر عدم درك واقعيات زندگى و انحراف از صراط مستقيم است ، همانطور كه در حديثى از امام باقر ع نقل شده كه فرمود : « منظور از آن محو كردن وجوه آنها در مسير هدايت و بازگرداندن آنها به عقب در مسير گمراهى و ضلالت است » ( 2 ) توضيح اينكه : اهل كتاب ، مخصوصا يهود ، هنگامى كه با آن همه نشانههاى روشن در برابر حق تسليم نشدند و آگاهانه به لجاجت و عناد برخاستند ، و در صحنه - هاى مختلف اين خلافگويى و خلافكارى آگاهانه را تكرار كردند تدريجا به صورت يك طبيعت ثانوى براى آنها شد ، گويى به كلى افكارشان مسخ و چشم و گوششان كور و كر شد و چنين كسانى به جاى اينكه در زندگى به پيش بروند به قهقرا و عقب بازمىگردند و اين است جزاى آنهايى كه حق را دانسته انكار مىكنند . و اين در حقيقت شبيه همان چيزى است كه در آغاز سوره بقره آيه 6 به آن اشاره شده است .
بنا بر اين منظور از « طمس و محو و بازگرداندن به عقب » در آيه فوق همان محو فكرى و روحى و عقب گرد معنوى است .
و اما مجازات دوم كه به آن تهديد شدهاند اين است كه : « آنها را از رحمت
هامش
( 1 ) - طمس در اصل به معنى محو آثار چيزى است مثل اينكه خانه اى را ويران كنند و سپس جاى آن را به كلى صاف كرده ، آثار بناى سابق را از آن برچينند ولى بطور كنايه در مورد چيزهايى كه از اثر و خاصيت افتاده نيز گفته مىشود .
( 2 ) - مجمع البيان جلد سوم صفحه 55 ذيل آيه فوق .