همين معنى را نقل كردهاند ، ولى بعيد نيست كه آن نيز بيان يكى از مصاديق آيه باشد .
9 - * ( وَابْنِ السَّبِيلِ
دسته ديگرى كه در اينجا در باره آنها سفارش شده ، كسانى هستند كه در سفر و بلاد غربت احتياج پيدا مىكنند و با اينكه ممكن است در شهر خود افراد متمكنى باشند ، در سفر به علتى وامىمانند و تعبير جالب « ابن السبيل » ( فرزند راه ) نيز از اين نظر است كه ما نسبت به آنها هيچگونه آشنايى نداريم تا بتوانيم آنها را به قبيله يا فاميل يا شخصى نسبت دهيم ، تنها به حكم اينكه مسافرانى هستند نيازمند ، بايد مورد حمايت قرار گيرند .
10 - * ( وَما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ
در آخرين مرحله توصيه به نيكى كردن نسبت به بردگان شده است ، و در حقيقت آيه با حق خدا شروع شده و با حقوق بردگان ختم مىگردد ، زيرا اين حقوق از يكديگر جدا نيستند ، و تنها اين آيه نيست كه در آن در باره بردگان توصيه شده ، بلكه در آيات مختلف ديگر نيز در اين زمينه بحث شده است . ضمنا اسلام برنامه دقيقى براى آزادى تدريجى بردگان تنظيم كرده كه به « آزادى مطلق » آنها مىانجامد ، و بخواست خدا در ذيل آيات مناسب ، مشروحا از آن سخن خواهيم گفت .
* ( إِنَّ اللَّه لا يُحِبُّ مَنْ كانَ مُخْتالًا فَخُوراً ) * در پايان آيه با اين جمله كه : « خداوند افراد متكبر و فخرفروش را دوست نمىدارد » هشدار مىدهد كه هر كس از فرمان خدا سرپيچى كند و به خاطر تكبر از رعايت حقوق خويشاوندان و پدر و مادر و يتيمان و مسكينان و ابن السبيل و دوستان سرباز زند محبوب خدا و مورد لطف او نيست و آن كس كه مشمول لطف او نباشد ، از هر خير و سعادتى محروم است .
گواه بر اين معنى روايتى است كه در ذيل اين آيه وارد شده : يكى از ياران
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 383
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٨٣