* ( وَالَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمانُكُمْ فَآتُوهُمْ نَصِيبَهُمْ ) * سپس اضافه مىكند : « كسانى كه با آنها پيمان بستهايد ، نصيب و سهم آنها را از ارث بپردازيد » و اينكه در آيه از پيمان ، تعبير به عقد يمين ( گره زدن با دست راست ) شده به خاطر آن است كه انسان معمولا براى هر كار بيشتر از دست راست استفاده مىكند و پيمان نيز شبيه به يك نوع گره زدن است .
اكنون ببينيم « هم پيمانها » يى كه بايد سهم ارث آنها را پرداخت چه اشخاصى هستند ؟
بعضى از مفسران احتمال دادهاند كه منظور « زن و شوهر » است ، زيرا آنها با يكديگر پيمان زناشويى بستهاند ، ولى اين احتمال بعيد به نظر مىرسد چون تعبير ازدواج به « عقد يمين » و مانند آن در قرآن بسيار كم است ، به علاوه تكرار مطالب گذشته محسوب مىشود .
آنچه به مفهوم آيه نزديكتر است همان پيمان « ضمان جريره » مىباشد كه قبل از اسلام وجود داشت ، و اسلام آن را اصلاح كرد ، و چون جنبه سازنده داشت بر آن صحه گذاشت ، و آن چنين بود كه : « دو نفر با هم قرار مىگذاشتند كه در كارها » برادروار « به يكديگر كمك كنند ، و در برابر مشكلات يكديگر را يارى نمايند ، و به هنگامى كه يكى از آنها از دنيا برود ، شخصى كه بازمانده است از وى ارث ببرد » اسلام اين پيمان دوستى و برادرى را به رسميت شناخت ، ولى تاكيد كرد كه ارث بردن چنين هم پيمانى منحصرا در زمينه عدم وجود طبقات خويشاوندان خواهد بود ، يعنى اگر خويشاوندى باقى نماند شخصى كه با او « ولاء ضمان جريره » پيدا كرده و چنان معاهده اى را بسته است از وى ارث مىبرد ( شرح بيشتر اين موضوع در كتب فقهى در كتاب ارث آمده است ) ( 1 ) .
هامش
( 1 ) - صورت پيمان ضمان جريره چنين است : « عاقدتك على ان تنصرنى و انصرك و تعقل عنى و اعقل عنك و ترثنى و ارثك فيقول الآخر قبلت » : « با تو پيمان بستم كه مرا يارى كنى و من ترا يارى كنم و در پرداختن غرامتها به من كمك كنى و من نيز به تو كمك كنم و از من ارث ببرى و من از تو نيز ارث ببرم » سپس نفر مقابل مىگويد :
« قبول كردم » .