گاهى به زنان آزاد در مقابل كنيزان نيز گفته شده ، زيرا آزادى آنها در حقيقت به منزله حريمى است كه به دور آنها كشيده شده است و ديگرى حق نفوذ در حريم آنان بدون اجازه آنها ندارد ، ولى روشن است كه منظور از آن در آيه فوق همان زنان شوهردار است .
اين حكم اختصاصى به زنان مسلمان ندارد بلكه زنان شوهردار از هر مذهب و ملتى همين حكم را دارند يعنى ازدواج با آنها ممنوع است .
تنها استثنايى كه به اين حكم خورده است در مورد زنان غير مسلمانى است كه به اسارت مسلمانان در جنگها درمىآيند ، اسلام اسارت آنها را بمنزله « طلاق » از شوهران سابق تلقى كرده ، و اجازه مىدهد بعد از تمام شدن عده آنها ( 1 ) با آنان ازدواج كنند و يا همچون يك كنيز با آنان رفتار شود ( * ( إِلَّا ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ ) * ) .
ولى اين استثناء ، به اصطلاح ، « استثناى منقطع » است ، يعنى چنين زنان شوهردارى كه در اسارت مسلمانان قرار مىگيرند رابطه آنها به مجرد اسارت با شوهرانشان قطع خواهد شد ، درست همانند زن غير مسلمانى كه با اسلام آوردن رابطه او با شوهر سابقش ( در صورت ادامه كفر ) قطع مىگردد ، و در رديف زنان بدون شوهر قرار خواهد گرفت .
از اينجا روشن مىشود كه اسلام به هيچوجه اجازه نداده است كه مسلمانان با زنان شوهردار حتى از ملل و مذاهب ديگر ازدواج كنند ، و به همين جهت ، عده براى آنها مقرر ساخته و در دوران عده از ارتباط زناشويى با آنها جلوگيرى نموده است .
فلسفه اين حكم در حقيقت اين است كه اين گونه زنان يا بايد به محيط « كفر » بازگشت داده شوند ، و يا بدون « شوهر » هم چنان در ميان مسلمانان بمانند و يا رابطه آنها با شوهران سابق قطع شود و از نو ازدواج ديگرى نمايند ، صورت اول بر خلاف اصول تربيتى اسلام و صورت دوم ظالمانه است ، بنا بر اين تنها راه
هامش
( 1 ) - مقدار عده آنها ، يك بار قاعده شدن و يا اگر باردار باشند ، وضع حمل نمودن است .