گردد ، او مانند يك بچه گوسفند نيست كه صبح همراه گله به چراگاه رود و غروب برگردد ، بلكه بايد علاوه بر مراقبتهاى جسمى از نظر تمايلات روانى نيز اشباع شود و گرنه كودكى سنگدل ، شكستخورده ، فاقد شخصيت و خطرناك به عمل خواهد آمد .
توضيح لازم
يكى از ياران امام صادق ع نقل مىكند كه روزى امام ششم ع فرمود هر كس ظلمى به كسى كند خداوند فردى را مسلط مىكند كه نسبت به او و بر - فرزندان او همان ظلم و ستم را انجام دهد ، من در دل با خود گفتم عجبا پدر ظالم است ، ولى فرزند بايد نتيجه ظلم او را ببيند ؟ ! قبل از اينكه من سخن خود را بيان كنم امام فرمودند : قرآن ميگويد « * ( وَلْيَخْشَ الَّذِينَ لَوْ تَرَكُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّيَّةً ضِعافاً خافُوا عَلَيْهِمْ ) * » ( 1 ) همان سؤال كه براى راوى حديث پيدا شده ، براى بسيارى پيدا مىشود كه چگونه خداوند مجازات عمل كسى را بر ديگرى روا مىدارد ، و اصولا كودكان شخص ستمگر چه گناهى كردهاند كه گرفتار ستم شوند ؟ ! پاسخ اين سؤال را توضيحى كه در بالا بيان كرديم ميتوان دريافت ، و آن اينكه كارهايى كه افراد در اجتماع مرتكب مىشوند تدريجا شكل يك سنت به - خود ميگيرد ، و به نسلهاى آينده منتقل مىشود ، بنا بر اين آنها كه اساس ظلم و ستم بر ايتام را در اجتماع مىگذارند بالآخره ، روزى اين بدعت غلط ، دامان فرزندان خود آنها را خواهد گرفت ، و در حقيقت اين موضوع يكى از آثار وضعى و تكوينى اعمال آنها است و اگر به خداوند نسبت داده مىشود بخاطر آن است كه تمام آثار تكوينى و خواص علت و معلول به او منسوب است ، و به هيچ وجه ظلم و ستمى
هامش
( 1 ) - تفسير برهان جلد اول صفحه 346