مىكند ، تا هر كس به اندازه پيمانه استعداد و تفكرش از اين اقيانوس بىكران .
سهمى ببرد و از سرچشمه صاف اسرار آفرينش سيراب گردد . و براستى ، جهان آفرينش ، و نقشهاى بديع و طرحهاى زيبا و دلانگيز آن و نظامات خيره كننده اى كه بر آنها حكومت مىكند كتاب فوق العاده بزرگى است كه هر حرف و كلمه آن دليل بسيار روشن ، بر وجود و يكتايى آفريدگار جهان است ( 1 ) .
* ( الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّه قِياماً وَقُعُوداً ) * نقشه دلربا و شگفتانگيزى كه ، در گوشه و كنار اين جهان و در پهنه هستى به چشم مىخورد آن چنان قلوب صاحبان خرد را به خود جذب مىكند ، كه در جميع حالات خود ، چه ايستاده و چه نشسته و يا در حالى كه در بستر آرميده ، و به پهلو خوابيدهاند به ياد پديد آورنده اين نظام و اسرار شگرف آن مىباشند ، و لذا در آيه فوق مىفرمايد : « خردمندان آنها هستند كه خدا را در حال قيام و قعود و آن گاه كه بر پهلو خوابيدهاند ياد مىكنند » و در اسرار آسمانها و زمين مىانديشند يعنى هميشه و در همه حال غرق اين تفكر حيات بخشند .
در اين آيه نخست اشاره به ذكر و سپس اشاره به فكر شده است يعنى تنها يادآورى خدا كافى نيست ، آن گاه اين يادآورى ثمرات ارزنده اى خواهد داشت كه آميخته با تفكر باشد همانطور كه تفكر در خلقت آسمان و زمين اگر آميخته ، با ياد خدا نباشد ، نيز بجايى نميرسد چه بسيارند دانشمندانى كه در مطالعات فلكى خود و تفكر مربوط به خلقت كرات آسمانى اين نظام شگفتانگيز را مىبينند اما چون به ياد خدا نيستند ، و عينك توحيد بر چشم ندارند و از زاويه شناسايى مبدء هستى به آنها نگاه نمىكنند ، از آن نتيجه لازم تربيتى و انسانى را نمىگيرند .
هامش
( 1 ) - در معنى اختلاف شب و روز و اسرار آن در تفسير آيه 164 سوره بقره تفسير نمونه جلد اول صفحه 410 بحث شده است ، و براى توضيح بيشتر در باره برهان نظم كه روشنترين دليل خداشناسى است به كتابهاى : آفريدگار جهان ، معماى هستى و در جستجوى خدا ، مراجعه شود .