اكنون نوبت منافقان و مؤمنان سست ايمانى است كه به پيروى از آنها در ميدان جنگ ، حضور نيافتند زيرا در روايات مىخوانيم ، هنگامى كه پيامبر ص فرمان حركت بسوى « احد » را صادر كرد جمعى از منافقان به بهانه اينكه يقين به وقوع جنگ ندارند از حضور در ميدان ، خوددارى كردند و بعضى از مسلمانان ضعيف - الايمان نيز به آنها ملحق شدند ، آيه فوق ، سرنوشت آنها را تشريح مىكند و مىگويد : « آيا كسانى كه فرمان خدا را اطاعت كردند و از خشنودى او پيروى نمودند ، همانند كسانى هستند كه بسوى خشم خدا بازگشتند و جايگاه آنها جهنم و بازگشت و پايان كار آنها ، زشت و ناراحت كننده است . »
سپس مىفرمايد * ( هُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ اللَّه ) * هر يك از آنها براى خود درجه و موقعيتى در پيشگاه خدا دارند ، اشاره به اينكه نه تنها منافقان تنپرور و مجاهدان با هم فرق دارند ، بلكه هر يك از كسانى كه در اين دو صف قرار دارند به تفاوت درجه فداكارى و جانبازى و يا نفاق و دشمنى با حق در پيشگاه خدا درجه خاصى خواهند داشت كه از صفر شروع مىشود و تا ما فوق آنچه تصور شود ادامه مىيابد .
جالب توجه اينكه : در روايتى از امام على بن موسى الرضا ع نقل شده كه فرمود : هر درجه اى به اندازه فاصله ميان آسمان و زمين است ( 1 ) و در حديث ديگرى وارد شده كه بهشتيان ، كسانى را كه در درجات عليين ( بالا ) قرار دارند آن چنان مىبينند كه ستاره اى در آسمان ديده مىشود ( 2 ) منتها بايد توجه داشت كه درجه معمولا به پله هايى گفته مىشود كه انسان به وسيله آنها به نقطه مرتفعى صعود مىكند و اما پله هايى كه از آن براى پائين رفتن به نقطه گودى استفاده مىشود « درك » ( بر وزن مرگ ) مىگويند و لذا در باره پيامبران در سوره بقره آيه 253 مىخوانيم وَرَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجاتٍ و در باره منافقان در سوره نساء آيه
هامش
( 1 ) - نور الثقلين جلد اول صفحه 406 .
( 2 ) - تفسير مجمع البيان ذيل آيه فوق .