مطالعه جوانب مختلف مسائل اجتماعى ، بايد به صورت دستجمعى انجام گيرد ، اما هنگامى كه طرحى تصويب شد بايد براى اجراى آن ، اراده واحدى به كار افتد . در غير اين صورت هرج و مرج پديد خواهد آمد ، زيرا اگر اجراى يك برنامه بوسيله رهبران متعدد ، بدون الهام گرفتن از يك سرپرست صورت گيرد ، قطعا مواجه با اختلاف و شكست خواهد شد و به همين جهت در دنياى امروز نيز مشورت را به صورت دستجمعى انجام مىدهند ، اما اجراى آن را بدست دولتهايى مىسپارند كه تشكيلات آنها زير نظر يك نفر اداره مىشود .
موضوع مهم ديگر اينكه جمله فوق ، مىگويد : بهنگام تصميم نهايى بايد توكل بر خدا داشته باشيد يعنى در عين فراهم نمودن اسباب و وسائل عادى ، استمداد از قدرت بى پايان پروردگار را فراموش مكن .
البته معناى توكل اين نيست كه انسان از وسائل و اسباب پيروزى كه خداوند در جهان ماده در اختيار او گذاشته است ، صرفنظر كند چنان كه در حديثى از پيغمبر اكرم ص نقل شده است كه هنگامى كه يك نفر عرب ، پاى شتر خود را نبسته بود و آن را بدون محافظ رها ساخته بود و اين كار را نشانه توكل بر خدا مىدانست به او فرمود :
اعقلها و توكل
يعنى پايش را ببند و سپس توكل كن .
بلكه منظور اين است كه انسان در چهار ديوار عالم ماده ، و محدوده قدرت و توانايى خود محاصره نگردد و چشم خود را به حمايت و لطف پروردگار بدوزد ، اين توجه مخصوص ، آرامش و اطمينان و نيروى فوق العاده روحى و معنوى به انسان مىبخشد كه در مواجهه با مشكلات اثر عظيمى خواهد داشت ( شرح بيشتر در باره مسئله توكل و چگونگى ارتباط آن با موضوع استفاده از وسائل جهان طبيعت را بخواست خدا در ذيل آيه وَمَنْ يَتَّقِ اللَّه يَجْعَلْ لَه مَخْرَجاً ( سوره طلاق آيه 2 خواهيد خواند ) .
* ( إِنَّ اللَّه يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ ) * در پايان آيه بعد دستور مىدهد كه افراد با ايمان بايد تنها بر خدا تكيه
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 149
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٤٩