او را مورد محبت قرار مىداد ، ولى او در باطن مرد منافقى بود ، در يك ماجرا زراعت بعضى مسلمانان را آتش زد و چهارپايان آنان را كشت ( و به اين ترتيب پرده از روى كار او برداشته شد ) در اينجا آيات فوق نازل شد ( 1 ) .
2 - بعضى ديگر از ابن عباس ، نقل كردهاند كه آيات مزبور در يكى از جنگهاى اسلامى ( سريه رجيع ) نازل شده كه طى آن جمعى از مبلغان اسلام كه از طرف پيامبر ص براى تبليغ قبايل اطراف مدينه اعزام شده بودند ، طى يك توطئه ناجوانمردانه شهيد شدند ( 2 ) .
ولى شان نزول اول با مضمون آيات ، تناسب بيشترى دارد ، و در هر حال درسى كه از اين آيات فرا گرفته مىشود ، عمومى و همگانى و براى هميشه است .
تفسير : سرنوشت مفسدان در زمين
در نخستين آيه ، اشاره سر بسته اى ، به بعضى از منافقان كرده ، مىفرمايد :
« و بعضى از مردم چنين هستند كه گفتار او در زندگى دنيا مايه اعجاب تو مىشود ( ولى در باطن چنين نيست ) و خداوند بر آنچه در قلب اوست گواه مىباشد ، و او سرسختترين دشمنان است » ( * ( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُه فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَيُشْهِدُ اللَّه عَلى ما فِي قَلْبِه وَهُوَ أَلَدُّ الْخِصامِ ) * ) .
« الد » به معنى كسى است كه دشمنى شديد دارد ، و اصل آن از لديد گرفته شده كه به دو طرف گردن گفته مىشود ، و كنايه از كسى است كه از هر طرف روى آورد ، بر دشمنى غلبه مىكند ، و « خصام » معنى مصدرى دارد و به معنى خصومت
هامش
( 1 ) تفسير ابو الفتوح رازى ، و بسيارى از تفاسير ديگر ذيل آيه مورد بحث .
( 2 ) تفسير ابو الفتوح رازى ، جلد 2 صفحه 140 ( اين شان نزول را كمتر نقل كردهاند ) .