و منظور از « ظالم » در اينجا كسى است كه در درجه اول به خود ظلم كرده و راه ارتداد پيش گرفته و در درجه بعد سبب گمراهى ديگران شده است .
سپس مىافزايد : « آنها كيفرشان اين است كه لعن خداوند و فرشتگان و همه مردم بر آنها است » ( * ( أُولئِكَ جَزاؤُهُمْ أَنَّ عَلَيْهِمْ لَعْنَةَ اللَّه وَالْمَلائِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ ) * ) .
« لعن » در اصل به معنى طرد و دور ساختن آميخته با خشم و غضب است و در مورد خداوند به معنى دور ساختن از رحمت خويش مىباشد و اما در مورد فرشتگان و مردم به معنى خشم و تنفر و طرد معنوى يا تقاضاى از خداوند در باره دور ساختن اين گونه افراد از رحمت است .
آرى اين مرتدان ظالم و ستمگر كه آگاهانه اين راه را پيمودهاند چنان در فساد و گناه فرو مىروند كه مورد نفرت همه افراد عاقل و با هدف عالم اعم از انسان و فرشتگان بلكه از آن بالاتر مورد خشم و غضب پروردگار قرار مىگيرند .
در آيه بعد مىافزايد : « اين در حالى است كه آنها همواره در اين لعن و طرد و نفرت مىمانند و مجازات آنها تخفيف نمىيابد و به آنها مهلت داده نمىشود » ( * ( خالِدِينَ فِيها لا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذابُ وَلا هُمْ يُنْظَرُونَ ) * ) .
در واقع اگر اين لعن و طرد جاودانى نبود و يا جاودانى بود و تدريجا تخفيف مىيافت و يا حد اقل مهلتى به آنها داده مىشد تحملش آسانتر بود ولى هيچ يك از اينها در باره آنها نيست عذابشان دردناك و جاودانى و غير قابل تخفيف و بدون هيچگونه مهلت است در واقع نه از آغاز بريده مىشود ، نه از پايان و نه از شدت آن كاهش مىيابد .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 649
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٦٤٩